परिहासका गजलहरू

Author : Badri Palikhe
Published on : May 22, 2010


  
Badri Palikhe

       पान्थर यासक ४ सुब्जनी बाट २०६४ सालमा परिहास नेपाली साहित्यमा सूत्र-मंगल-धुन गजल संग्रह लिएर देखा परेका छन । यो संग्रह पढ्दा परिहास गजल बिधामा जुनकिरिको पिर्लिक पिर्लिक उज्यालो र्छर्दै हाम्रा सामु गजलको शुयाङमा उडिरहे झैं लाग्छ । सूत्र-मंगल-धुन कलिला ठिटोको पाको गजल संग्रह हो । यस संग्रहमा परिहासका ६५ वटा गजलहरू छन् ।

संग्रहमा परेका गजलहरूमा सामयिक चिन्तन छ । जीवनको भोगाई छ । सामाजिकता छ । बर्तमान समयको प्रतिबिम्ब छ । माया छ । आग्रह छ । अपेक्षा छ । देश दुख्छ । समय पीडा छ । जीवन दृष्टि छ । मुलुकमा घट्दो साम्प्रदायिकता, भाषा, धर्म, जाति र भूगोलका लागी द्घन्द र आहत छ ।

मैले परिहासका गजलहरू पढें । सुन्दर भावनाहरू तुलनात्मक र लयात्मक प्रस्तुति स्वतस्फुर्त मनको लहर बाट कोका खोलो झै लाग्छ । म आफू परिहासको गजलगङ्गामा डुबुल्की मार्दै सूर्यस्नान गर्दा आनन्दानुभूति भएको अनुभव भयो । परिहासको गजलमा स्नान गर्दा भावनाको सरोवरमा राजहंशको जोडी तैरिरहेको पाएँ । कमलको फूलको परागमा भँमराको भुँ भूँ सुनें ।

परिहासका गजलहरूमा जीवनको लय छ । संगीत सरगम छ । त्यसैले पढ्दा आनन्द लाग्छ । संक्षेपमा परिहासका गजलहरूमा जीवनको गीत छ । संगीत छ । लय, अनुप्रास, शब्द, वाक्य,भाषामा सौर्न्दर्यबोध छ । कहिंकतै पनि गाँठो छैन । सजिलै पढ्न सकिन्छ । सहजै बुझ्न सकिन्छ ।  उनका गजलहरूमा माटोको सुबास छ । समाजको अभिब्यक्ति भनौं मनोभाव देखिन्छ । एैनाको अगाडी उभिदा आफ्नो अनुहार देखिए भैं जीवनको प्रतिबिम्ब देखिन्छ ।

पहाड सबै तर्राई बनोस् आलापालो सबैलाई

तर्राईको सम्म मैदान पहाडमा झैं डिल बनोस्

पृष्ठ- २

 

परिहासका गजलहरू सुन्तला छोडाएर खाए झैं रसिलो लाग्यो । मह झै मीठो, गनिलो लाग्यो । जति पढ्यो त्यति पढ्न मन लाग्ने । जति गायो उति मार्मिक लाग्ने छ । परिहासका गजल मा यहाँनिर पहाड र तराइ जोडिन्छ । राष्ट्रियता बोल्छ । म प्रस्तुत गजलहरूमा बिधि र बिधान खोज्दिनँ । गजलमा चाहिने नालीबेली हेर्दिन । गजलमा भेटिनु पर्ने रङ्गरोगन हेर्दिन । म गजल मा भावको सुन्दरता, मधुरता, माधुर्यता र अर्थहरू खोज्छु । गजल

जीवनको लय हो । परिहासका गजलहरूमा नेपाली मन छ ।

उकालीमा थाक्छु होला ��"ह्रालोमा गल्छु होला

ढाक संगै सयौं जंघार मेचीकाली तर्छु म त

पृष्ठ -४

परिहासको अर्थ हास्यबिनोद हो तर परिहासका गजल मा हास्यबिनोद छैन । भाव गम्भिरता छ । सूत्र-मंगल-धुन संग्रहको बिषेश छनौट मिलेको जस्तो लागेन । रातको प्रतिक कालो पृष्ठभुमिमा सुर्योदयको आशा भएको आएन लोभलाग्दो छ । दुर्गाप्रसाद ला��"तीको साहित्यिक नाम परिहास राखिएको छ । नेपाली साहित्यमा यस्ता उपनामबाट परिचित थुप्रै स्रष्टाहरू छन् ।गोबर्द्धन पूजा, हरिमञ्जुश्री, श्यामल,राजब आदि इत्यादी छन् । परिहासको मन र तनको मिलनबाट उत्पन्न प्रयोब्यक्ति मलाइ मिठो लाग्यो ।

छाँया खस्ने आँगनमा, माँया छरे कसो होला

मन मिले आधा रातमै मोदी तरे कसो होला

पृष्ठ- ५

परिहासका गजलहरू पढ्दा उनको हृदयको उर्वर माटोमा लहलह बाली सुसेली खेले झैं लाग्यो । उनका गजलहरूमा डुबुल्की मार्दा उनका प्रतिभा मिर्मिरे उज्यालो झैं लाग्यो । यस संग्रहको प्रकाशकियमा गजल संग्रहको सटिक मुल्याङ्कन भएको छ । धिरज गिरी कल्पित को भूमिका मनजयोग्य छ यसमा थप्नु पर्ने देख्दिनँ । स्व. स्वप्नील स्मृतिले नेपाली साहित्यमा गजलको बाढी उर्लिएको बेला परिहास एक भङ्गालो हुन् भनी टिप्पणी गरेका छन् । त्यस टिप्पणीमा मेरो पनि र्समर्थन छ ।जीवन मोहमा परिहासको मिठो प्रतिक्रिया छ, एउटा टुक्रा प्रस्तुत छः

तिम्ले दे को बास भित्र एउटा आश देखें

त्यस्मा स्वप्नील जिन्दगीको मधुमाश देखें

पृष्ठ -१५

परिहासका गजलहरूमा प्रयोग भएका भाषाहरू बोलीने खालका छन् । लेखिने खालका छैनन् । मलाई यस्तै भाषा मन पर्छ । यहाँ गजल बाईस को अन्तिम हरफ बिसंगत लाग्यो । मलाई मन परेन । यसले राम्रो सन्देश दिंदैन ।

खोई कस्तो मोहनी हो,हरेक दृष्टि लट्ठै पार्ने

घरमा भा को स्वास्नी समेत छोडुँ छोडुँ लाग्छ

परिहासका कतिपय गजलहरूलाई संगीतमा ढालेर गाउन सकिने खालका छन् भने कतिपय वाचन मात्र गरिने छन् । सबै गजलहरू पढुँ पढुँ लाग्छ । पढ्दै गयो झन् झन् नशाले छोए झैं लाग्छ । तर गजल पैतिस् र छत्तिस् के हो - गजलको नाममा गजल हो की फजुल हो छुट्योनै सकिन ।

यत्ता ले

छिटो दे

गजल-पैतिस

ए त्यो त

त्यसो पो -

गजल-छत्तिस्

गीतमा ढालेर गाउन सकिने गजल अड्तिसका उनका यी गजलहरफले जिन्दगीलाई भरोसा दिने खालका छन्

संघर्ष मा कहिल्यै पनि नझूकोस साहसहरूर्

गर्जन सुन्दा झयास्झूस्मा नलुकोस साहसहरू

परिहासले नेपाली समाजमा खासगरी गाउँघर, रुदोबुदो घरमा घटित जाग्दो घटनालाई छुवाई यसरी

चिन्तन गरेका छन् । जसले उत्पिडनको तस्विर देखाउँछ ।

उनको जीउमा डामै डाम देखी सोध्दा थाहा पाएँ

सासु, नन्द, पति बाट गोरु चुर्टाई खा की रै छिन्

गजल सत्र

परिहासको गजलहरूमा जीवन छ । जीवनको धुन छ । गजलको लामो यात्रामा परिहास एउटा यात्री हो । चौतारीमा आईपुगेको छ । गन्तब्यमा पुग्न सफल होस यहि कामना छ । अन्त्यमा, समाजमा ब्याप्त उनकै गजलहरूमा कटु तितो सत्य पनि छ, परिहास आफैंमा परिपक्व छन्, आफैं भूक्तभोगी लाग्छन् ।

हिजो आज मान्छे सबै आफ्नै मात्र जीत खोज्छन्

अच्चम्म छ जो कोहि पनि आफ्नै मात्र हित खोज्छन् ।