Send us your Literature

    Main Categories
Editorial / सम्पादकीय
Interview / अन्तर्वार्ता
Poetry / कविता
Story / कथा
Essay / निबन्ध
Drama / नाटक
Novel / उपन्यास
Criticism / समालोचना
Article / लेख
Lyrics / गीत/गजल
Memoir / संस्मरण
New Talent / नव प्रतिभा
Review / समिक्षा
English / अंग्रेजी
Others / विविध

  More Options
Interview / अन्तर्वार्ता
Most Viewed / धेरै पढिएका
Top Rated / धेरै मत पाएका
Videos / भिडियो
Photos / विशेष तस्वीरहरु
Published Books / सृजनशील साहित्य समाजबाट प्रकाशित पुस्तकहरु

  Advertisement


Titles Description    Advance Search

Published : July 30, 2012 | Author : युवराज नयाँघरे
Category : Memoir / संस्मरण | Views : 753 | Rating :

  
युवराज नयाँघरे

     जोमसोमले हातहातमा थमायो स्याउ !

     निकै दिनदेखि हर्हराइरहेथ्यो आँत । मन भरङ्गिएथ्यो । छातीमा हैरानीको आँधी बहिरहेथ्यो बेतोडले ।

     रसिला स्याउ कर्याप्प टोकेपछि शरीर फुर्फुरियो । 'मिठो' कुद्यो ज्यानभरि !

     हावा चल्दै थियो बेस्सरी । हुप्प बादल फुलेको थियो । दक्षिणतिर अँध्यारो-अँध्यारो भइरहेथ्यो । सेताम्मे नीलगिरिको उत्ताउलो बैँस बादलमा उडिरहेथ्यो, कुइरोमा छरिइरहेथ्यो अनि हावामा पोखिइरहेथ्यो । सत्ते, मन मेरो भो दुई ˆयाक ।

     हामी लक्र्यौँ मुक्तिनाथतिर । ट्याक्टर गुड्दैछ एकोहोरो । कानै खाने चर्को आवाज छ । हो, नपचाई भएकै छैन । केही समय जोमसोम बजारको पूर्वी पाटो छिचोलेपछि हेलियौँ कालीगण्डकीको ढुङ्गेनी बगरमा । तीनचार ठाउँमा हम्मे-हम्मे भो खोलाको जाघार तर्न ।

     पूर्वतिर हुँइकिएका छौँ हामी ।

     वरपर देखिन्छन् ठिङ्गे घर । राता र उराठलाग्दा नाङ्गे डाँडा । खरिखुन्नै ढिस्का र अटुट बहिरहेको हावासँग भेटघाट बाक्लिएको छ, छ ।

     अवाक् छन् आँखा ।

     एकदमै अनौठो भूमिसँग देखादेख भइरा'छ । हरेक ढिस्का, हरेक खोँच र हरेक भिरालाले मनै खल्बलाउने गर्छन् पटक-पटक ।

     डाँडाहरू छन् खुइले-खुइले । चिरिएका चट्टान । राताम्मे थुम्का र गहिरा गल्छीहरूको श्रृङ्खला छ जताततै । उत्तरतिर लमतन्निएको पठारले झन् छक्कै पारिरहेछ हामीलाई ।

     एकोहोरो उत्तर लागेका छौँ खोलैखोला । बगरै बाटो, बाटै बगर । प्रकृतिले आँफै बनाइदिएको छ ढुक्कले ।

     फर्केर सुनितालाई हेर्छु-पिल्लिएर आँसु मात्र नझारेकी ! उनको हबिगत छ बिजोगको । भालेको डाकदेखि एकै ठाउँमा कच्याककुचुकिएर डिब्बामा डल्लो परेर बसेकी छन्, बरा !

     क्यै मद्घत गर्ने हालतमा छैन म ।

     कालीको डरलाग्दो छालमा हेलिइरहेका चौँरीका बथान छन् । भारीले भरिभराउ चौंरी छन् बाटोमा लुरुलुरु । रित्ता चौंरी मतमताएर, सिँगौरी खेल्दाखेल्दै वा कामेच्छाले औडाहा भएर पस्ता छन् भेलमा । अनौठो मान्दै आँखा च्याती-च्याती हेरिरहेछु म ।

     जति उत्तर गयो उति अनौठो, अचम्म र अवाक् लागिरहेछ । एउटा झ्याम्म रुख देखिएन, एउटा हरियो झ्याङ देखिएन । खाली हिउँले खाएर ताछिएका डाँडा छन् । नाङ्गा, खरिखुन्नै र मनै अत्याउने भीर छन् । ठाडा भीर, गहिरा गल्छी र चिल्ला चट्टानमा कोरिएका देखिन्छन् गोरेटाहरू ।

     हुनहुनाएको छ हावा । हावाले सर्लक्कै निलेको चिसो घाम आउँछ घरीघरी ।

     लगातार हुँइकिएपछि झारखोङ मानेबाट छुट्टीएर उत्तर हुत्तियौँ हामी । अर्को बाटो चोइटिएर गयो उपल्लो मुस्ताङ । एकपछि अर्को नाङ्गा थुम्का चुनौती दिइरहेथे पृथ्वीको अग्लाइलाई, मान्छेको साहसलाई र पौरखीका पैतालालाई ।

     कहालीलाग्दा खोँच र चेप देखिन्छन् बेस्सरी ।

     दिन उज्यालो छ । नीलो आकाशमा बादलको छिरलबिरल छ जतासुकै । जहाँसुकै मज्जाले देखिने घमाइलो दिन भेटिएकोमा रमाएको छु मज्जाले ।

     खरानिएको रङ छ धर्तीको ।

     चम्किँदैछ भोक । एका बिहानै बाटो तताएथ्यौँ हामीले । अघिल्लो दिन पनि पीर, थकान र बाटोको गलाइकै कारण टिपिएको थियो एक गाँस । पेटमा त्यसको प्रभाव रित्तिइसकेथ्यो बिहानै । हो, हिजो खाएँथेँ भन्ने मसिनो स्वाद मात्र बास बसेथ्यो जिब्रोमा ।

     एक्लेभट्टी पुगिएछ ।

     यहीँबाट एउटा गोरेटो उकालियो डरलाग्दो भीरको भित्तो भएर । त्यसमा मान्छे हिँडेको देखिनँ, थियो त हावाको हुँइहुँइ ।

     मरुभूमिमा लम्रङलम्रङ हिँडेजस्तो अचम्मका कुरा फत्किरा'छन् ।

     इँटा राखिएजस्ता राता डाँडैडाँडा, अबीर पोखिएजस्ता थुम्कैथुम्का, आगोको भुङ्ग्रोजस्ता पहाडैपहाड छन् चारै दिशा । हरियाली देखिए मन उफ्रिन्थ्यो पाँच हात माथि । हावाले घाँटीको गलबन्दी उडाउँ-उडाउँ भन्दैछ ।

     जे होस् लोप्पा खुवाएन दिनले !

     खुलेको छ मज्जाले । नीलो आकाशमुनिका राता थुम्कामा लर्कंदै छु । कति धेरै रहस्यको लस्कर ! जे पनि छक्कै पार्ने, अचम्मै पार्ने, पक्कै पार्ने !!

     बुरबुरे बालुवाको पठारमा झुम्के काँडेझारका पोथ्रापोथ्री छन् खुबै । भीरभरि छन् प्वालैप्वाल । बाटो तरेली-तरेली भएर हाम्फाली रहेछ उत्तरतिरै । त्यसैलाई पछ्याएर गएकागएकै छौँ हामी ।

     सबै चुप छन्, सबैका ओठ अवाक् छन् र सबै लाट्टीएका लाग्छन् । यो चुपचाप, अवाक् र लाट्टीएको परिवेश यसै धर्तीको उपहार हुनपर्छ ! मनको तर्कना छ त्यत्तिकै ।

     माथि उत्तरतिरका थुम्कामा हिउँ परेको देखिन्छ थोरथोरै । तल-तलसम्म हिउँ पग्लेर खाली कुदेको देखिन्छ ।

     पूर्वतिर चिल्ला न चिल्ला टुप्लुकिन्छन् पहाडका लहर । सम्मिएका तर सिङ्गो ढुङ्गाबाट एउटै ढिक्के पहाड हो कि भन्ने पनि आँखाले देख्छन् । पुरै पठार । हावाका हजारौँ प्रहारले बोटबिरुवा क्यै उम्रिन नसकेका धर्तीका कठोर रुपहरू । चुच्चा, तिखा हाड थुप्रेर बनेका पहाड लाग्छन् । हिउँ ताछेर खाल्डाखुल्डी परेका पहाडका थाप्ला । बिछट्टै अनौठो मानिरहेछु म पटक-पटक ।

     कालीका तीरैतीर छौँ ।

     'जे गरे नि कागबेनीमा आमालाई सम्झेर श्राद्ध नगरी हुन्न !'

     सुनिताको इच्छा सुनेको छु ।

     त्यसलाई पूरा नगरी भएकै थिएन मैले । चोलेन्द्र दाइ र मन्जु भाउजू परे निष्ठावान् । फेरि वैष्णवहरूको दह्रै जत्थामा थिएँ म । ती सबैको उर्दीले नै ट्याक्टर रोकिन्छ होला कागबेनीमा !

     यो एउटा आधार बनाएर ढुक्क छु म ।

     गन्तव्य हेर्छु पानीको । हेर्छु, पानीले धोएका डरलाग्दा चट्टानहरू । पानीशून्य दाँयाबाँयाका भीरपाखा हेर्छु । पानीले गहिर्याएका गल्छी हेर्छु । पानीबिनै सप्लाएका काँडे पोथ्रा फुलेको हेर्छु ।

     जीवन, समय र सङ्घर्षका नतिजा यी सबैका फग्लेटामा हुनुपर्छ ।

     कागबेनी पुगिएछ ।

     'एक घन्टामा श्राद्ध, होम, यज्ञ के-के गर्नुहुन्छ ! मात्र एक घन्टा !'

     छुट्टी पाइयो एक घन्टाको ।

     धेरै तल बगरमै बस्यो ट्याक्टर । निकै माथि पर्दो रहेछ काग र बेनी खोला मिसिएको दोभान । बगरैबगर हिँडेर दोभानमा पुग्यो हाम्रो जत्था ।

     बाफरे कति चीसो पानी ! छालकै बाच्छिटा यति चीसो भए पानीमै डुबुल्किँदा के गति होला ! हातमुख धोएर स्नानविधि गर्न खोज्या' । सुनिताले खप्की लाएर भनिन्-'एक दिन पितृका निम्ति किन दुःख नखप्ने ?'

     लौ-लौ, म खेप्ने भएँ । तिनकै एक अंश त हुँ नि म !

     झटपट नुहाइधुवाइ गरी आमालाई सम्झेँ मैले । सुनिताले पनि पानीकै तर्पण दिइन् आमालाई ।

     हाम्रा निम्ति सिङ्गो जीवन दिने, आफू रित्तिएर हामीलाई भरिपूर्ण तुल्याउने र आफू कृपण भए पनि हामीलाई धनधान्य तुल्याउने आमालाई मैले एक पटक कालीको पानीमा हेरेँ, बेनीको पानीमा हेरेँ ।

     जीवन यस्तै अनन्त पानीका बगाइजस्तै भएर अविच्छिन्न छ । तैपनि जीवन भन्ने अमूल्य प्राप्ति, अथाह अर्थ र अगम महत्वका पछाडि 'आमा' गाँसिनु भएको छ सँधै ।

     मैले एक पटक कालीगण्डकी बहेतिर हेर्दै आमा शब्दको गूढता पर्गेल्न खोजेँ ।

     माथि दामोदरकुण्ड जाने भीरैभीरको गोरेटोतिर कुप्रिएर लर्किरहेका कुइरेको लर्कन हेर्दै गोविन्द बोले-'अर्को पटक आमाको नाममा योग गर्न त्यता जानु पर्छ होला !'

     मलाई लाग्यो-यो झ्वाँकी मान्छेलाई सन्काइदियो भने अहिले नै पनि त्यता लाग्न के बेर ?  

     संसारमा धेरै सनकहरूले धर्मको नाममा वितण्डा मच्चाएका अथाह कथा छन्, घटना छन् र इतिहासले पल्टा खाएका छन् । धर्मको अतिवादिताले लोप्पा खाएर घोसेमुन्टो लाउने जमात नि कम छैन !

     कागबेनी रै'छ निकै हरियोपरियो र रसिलो ठाउँ ।

     अनौठा घर र गुम्बा । ढुङ्गा छापिएका गोरेटाले जेलिएको झुरुप्प बस्ती । रातगाले युवतीको जत्था । हातहातमा माने घुमाएर भट्भट्याइरहेका वृद्घाहरू । एकचुल्ठे कपाल बाटेका बूढाहरूको लर्को । चौंरी खेदिरहेका युवकहरू ।

     मनमा यी चित्र शान्त भएर बसिरहेछन् ।

     फापर फुलेका चक्ला-चक्ला खेत । अघिसम्म रातो मात्र देखिरहेका आँखाले एक्कासि हरिया खेत देख्ता तिर्मिराए एकछिन त ! सुन्दरता नि बिजाउँदो रै' छ बेलाबखत । के हो, के हो जस्तो !!

     लेकाली चराहरू उडिरहेका छन् हावामा तैरिएर ।

     ढुङ्गै खाएर बाँच्ने कि ! माटै खाएर जिउने कि ! माटो र ढुङ्गो बाहेक क्यै नभएको यो पठारमा उडिरहेका चरा कसरी हृस्टपुष्ट भएका नि ?

     मनको उपर्तल्ली खुबै छ ।

     हामीले छोडेको ट्याक्टर निकै माथि आएर बसेको कुरो सुनियो । अनि हामी कागबेनी माझैको उकालो चढ्यौँ दिग्दारिएर । हरेक औँसी र विशेषतः जमरे औँसीमा श्राद्घ गर्नेको धुइरो लाग्दो रै'छ यतातिर । हुनसम्मको भीड थुप्रिदो रहेछ यतिखेर ।

     निकै उकाली कटेपछि भेटियो मूलबाटो ।

     बाफरे, कागबेनीको अद्भूत सुन्दरता त यहाँबाट पो देखिँदोरै'छ । दोभानको बस्ती । गलैँचे पाराको हरियोपरियो । पारिको चट्टाने पठार । उत्तरतिर ठडिएर फैलिएको घुर्मैलो पठार । गहिरो गल्छी । त्यस परतिर हुनसम्म अग्लिएको राताम्मे थली । रङैरङे तरेलीजस्तो ।

     राता पहाड, हरिया खेत र नीलो नदी । यी सबैको तहैतहले आँखै मात्तिए । हुनसम्म मात्तिए ।

     मैदानजस्तो, फाँटजस्तो, लमतन्न टारजस्तो । यी सबै खालका विषमता भेटिन्थे यहाँको धर्तीमा ।

     ढुङ्गाका थुप्रा-थुप्रा देखिरहेथेँ म जतासुकै ।

     अनि सोधेँ । 

     'के हुन् ती ?'

     ', ती भगवान्का अन्तिम घर !'

     'कसले बनाएको ?'

     'मुक्तिनाथ दर्शन गर्न आउनेले । याँ भन्दा अग्लो ठाउँ अब छैन । त्यसैले भगवान्को अन्तिम घर बनाएको !'

     उत्तर सुन्छु चालकको ।

     आँखै तिर्मिराउने धर्तीका फग्लेटा । कान गुम्म छन् । दिमागमा भावको स्थिर चित्र छैन ।

     हावा हुनहुनाएर आएको परैबाट सुनिन्थ्यो । सुइँ-सुइँ ध्वनि बटारिएर आउँथ्यो र ठूलो कम्पन दिन्थ्यो भित्ते भीरमा । अनि आवाज थर्किन्थ्यो खोँचमा ।

     लडाउनै खोज्थ्यो हावाले । यति भयानक चल्थ्यो हावाको फुइँकी-पूर्वबाट आएको मान्छे फनक्क फर्किन्थ्यो पश्चिमतिर । पुर्लुक्क-पुर्लुक्क लडेका देखिन्थे बाटो हिँडिरहेका बटुवाहरू । कत्तिको भारीतारी त आङबाट खोसेर हावाले पर-परसम्म उडाइदिन्थ्यो । त्यसबेला हाँसोभन्दा करुणा आउँथ्यो ओँठबाट ।

     हावाले ओँठ, नाकका डाँडी, निधारको पाटो र कन्चेटमा फुस्रो बनाएर फुटाइसकेको थियो पटपटी । ओँठका कुनामा जतिखेरै थुप्रेको हुन्थ्यो किर्किरे बालुवा । नाके प्वालमा धुलो जब्बरिएर जमेको थियो बेस्सरी ।

     हैरानी हुन्थ्यो हावाको झोँक्का ।

     घर्घराएको ट्याक्टर हुँइकिएको छ एकनासले पूर्वतिर । बाटो अब झन् डरलाग्दो छ । मुटु अत्याउने बाटोले सिरिङ्ङै पार्छ । सासै लैजालाजस्तो छ ।

     अचम्मको डाँडोमा छौँ । दुनियाँकै अग्लो ठाउँ यै जस्तो । रगतमा छक्क र अचम्म बोकेर चेतना दगुरिरा'छ ।

     ठाडो र फस्के बाटो । बायाँपट्टी डरलाग्दो खोँच छ । गल्छीले गर्दा उक्लिरहेको ट्याक्टर एकै पटक तल झ्वाम्म खस्लाखस्ला लाग्दोरै'छ । जति उक्लिरहेका छौँ-सास नपुगेजस्तो भइरहेछ । पट्ट-पट्ट हुँदो छ छातीमा ।

     टाउको रिंगिएको लाग्दैछ ।

     शरीरमा असजिलो भइरहेछ । घना उकालीको छुवाइ भएजस्तो छ शरीरमा । हावापानीको ज्यान पर्यो । भिन्न ठामको हावापानीले थिल्थिल्यायो ज्यानलाई । 

     'आकाशै पो छोइँदो छ कि !'

     उकाली उक्लेको मनले तर्कना गरिरहन्छ । खिङ्गा पुगेपछि ओह्रालियो बाटो । फेरि तेर्छियो धुलाम्मे सडक । थुप्रै मोड भेटिए । पाहुना छौँ पहेँलपुर थलीका ।

     मेरो सिट उही छ-कालोपानीदेखिकै । चालककै छेउमा । उसका हरेक कुराले नवीन तथ्य प्राप्त भइरहेछ । थुप्रै रहस्य ऊ ओकलिरहेछ सजिलैसँग । सरलताभित्र लुकेको ज्ञान सबभन्दा सत्य हुँदो रहेछ ।

     साँच्चि अकासै छोइन्छ कि क्या हो !

     नजिक, एकदम नजिक भइरहेछु नीलो आकाशसँग । होचो भएको सगर र अग्लिरहेको पहाड । आँखाले मुस्किलसँग छुट्याउँछन् ।

     रोकिँदै, दम फुलाउँदै, बेस्सरी धुँवा छोड्दै कुदिरहेछ ढ्याब्रे ट्याक्टर । उकालीमा उसलाई पर्छ हम्मेहम्मे । आवाजको थुप्रो थुप्रिन्छ वरपर । मान्छे हो भने उहिल्यै यत्तिको भारीतारी मिल्क्याएर यो 'निष्ठुर धर्ती' छोडेर लापत्ता भइसक्दो हो, मेसिन पर्यो बिचरो !

     उत्तरपट्टीको खोँच ठोकिन्छ आँखामा । घरी-घरी झ्वासझ्वास्ती ठोक्किने त्यो मनै अत्याउने गल्छीले शरीरै चिस्याउँछ । चोरी-चोरी हेर्ने आँखा नि यतिखेर भागिरहेछन् पटक-पटक ।

     उक्लिरहेको ट्याक्टरमा बान्ता गर्नेहरू बग्रेल्ती भए । निकै भए लेक लागेर लल्याकलुलुकिनेहरू । त्रिपुण्डक लगाएकी एउटी बूढियाले चाम बाँधेकोबाँधेकै गरिन् । आँखा पर-पर लगेर खुट्टा तनक्क तन्काउने एक किशोरीले अत्याइहालिन् हामीलाई ।

     मेरो त बिजोग छ कुम गलेर । पिँध पोलेको छ उधुमसँग । खुट्टा एकनासले झुन्डिएकाले होला- सुन्निएर अग्राखजस्ता अररा न अररा भएका छन् ।

     मलाई ठूलो पीर थियो सुनिताको ।

     ओखती खाई-खाई गएकी छन् उनी । कथम् कदाचित मन्दिर नपुग्दै मासिकश्राव भइदिए......? मन आधामासु भइराथ्यो । पुलुपुलु हेर्दै, त्यस्तो नभइदिएहुन्थ्यो मात्र भनिरहेथेँ म पटकपटक ।

     जेमराजै रै'छ बालुवैबालुवाको उकाली ।

     झारकोट पुगेपछि अलिक हलुकियो मन । बाटोमा पोथ्रे बिरुवा बाक्लै भेटिए । हरिया रुखपात देखिए । पहेालै पात गरेका ती रुख थिए एकदमै पुड्का । पानी कुलकुलाएको देखियो । घरका छानामा दाउरा राखिएका थिए टन्न । दुर्गम डाँडामा देखिन्थ्यो सम्पन्न जीवनशैली ।

     'दाउरा राख्ने धनीमानी हो !'

     ', त्यसो पो !'

     चालकले बुझाए ।

     टम्म घर थिए झारकोटमा । एउटा भव्य, कलात्मक र विशेष झ्यालढोकाले सजिएको घर माझगाउँमा देखिन्थ्यो । अनि त्यस वरपर अरु थुप्रै ससाना, झुप्रा र होचा घर थिए स्याउँस्याउँती । त्यसको अर्थ धेरै प्रकारले लाग्न सक्थ्यो । मुखियाको आँगनीमा निर्धनका झुप्राझुप्री.......!

     यस्तै बुझे मेरा आँखाले ।

     अनेक हिमाली बालीनाली देखिन्थे खेतका गरामा । पानीले सबैतिर स्पर्श गरेको लाग्थ्यो । गुजुमुज्ज बस्ती थियो यो । गोरेटा बाटा र अस्मेल घरको लुकामारीले सिँगारिएथ्यो झारकोट ।

     मलाई निकै मन पर्यो झारकोट ।

     बाँयापट्टी फैलिरहेको झारकोटका छेउछेउमा उकालिरह्यौँ हामी । चकमन्न डाँडा, खोँच र पठारले मेरा आँखा ठुँगिरहेथे एकनासले !

     'रोल्पा, रुकुमकाहरू काम गर्न यता आउँछन् । यताका चैँ पोखरा-बाग्लुङ र्झछन् !'

     चालकका फतफत रोकिएका छैनन् ।

     उत्तरतिर घोर अनौठा खोँच र चेप देखिन्थे चट्टानका । मनै अत्याउने भीर र सातै लाने चिल्ला पठार देखेर घरीघरी आँखा चिम्लन्थेँ म । गहिरा गल्छी र भयानक डाँडामा मान्छेका सिलिङबिलिङ काम गराइ देख्ता आँखा बल्किन्थे, ओठ अवाक् बन्थे र पक्क पर्थ्यो हृदय ।

     जहाँ नि बाँच्दो रै'छ मान्छे त !

     दक्षिणतिरको लमतन्ने डाँडोमा हावाले उडाइरहेका मसिना ढुङ्गा छन्, हावामा हुत्तिरहेका कीरा छन् र हावामा बेगिइरहेका चराचुरुङ्गी छन् ।

     ससाना काँडे पोथ्रामा फुलिरहेका कलेजी रङका फूलको गन्धले अलिक पछि लोभ्याउँछ रे मान्छेलाई ! त्यस गन्धले मात्तिएर बटुवा ढल्छन् रे पुक्लुक्क-पुक्लुक्क ।

     अनेक अरे र रे का कुरा खुब सुनिरा'छु म ।

     नपत्याउने कुरा नि भएन । आधार, प्रमाण र तर्कपूर्णै लाग्दैछन् मलाई तिनका बोलवचन । कारण यै हो, सुन्ने म धेरै परको परेँ-बोल्नेहरू भए यै ठामथलो र हावापानीका ।

     चार दिन हुँदैछ घर छोडेको ।

     साना नानीहरूको ख्याल आइरहेको छ घरीघरी । यति लामो यात्रामा यसरी घरकै दैलो थुनेर हिँडेको थिइान म । बाबुआमा दुबै एकै पटक हिँड्दा, क्यै भइहाले.......? मनभरि उम्रन्छन् अनेक फूलकाँडा, काँडाफूल !

     बाटामा निकै मान्छे भेटिए ।

     उक्लिनेभन्दा तल झर्ने थिए बढ्ता । म तिनका सबै खाले रुपरङ्ग हेरिरहेछु ।

     रोगले थला परेका, खुट्टा सुन्नाएर थल्लिएका, लेक लागेका, सास फेर्न नसकेर हिरिक्किएकाहरू बाटबाटामा भेटिन्थे । जताततै पसारिएका आइमाईहरू, ढुङ्गाका सिरानी लाएर दम फुलाई-फुलाई सुतेका देखिन्थे वृद्घहरू ।

     बूढाबूढीहरू घोडामा तुर्लुङ्गिएर धर्म गर्न गइरहेका थिए । तरुनातरुनीहरू फोटो खिच्तै अचम्मले दगुरिरहेका थिए । उमेर ढल्कुवाहरू धर्म र कर्मका अर्थ केलाउँदै गइरहेका थिए ।

     सबैका आआफ्नै थिए मोक्षमार्ग ।

     भोक थियो, थकाइ थियो । सारा जीउमा निकै दिनदेखिको अनौठो अनुभूतिले मुसार्न छोडेको होइन । लौ जा, मैले त छोडिदिएँ । शरीरले जति नौलो स्पर्श पाउँछ......पाइरहोस्....

     साँझ ओर्लन खोज्दा हामी पुग्यौँ रानीपौवा ।

     'अब एघार नम्बर हो याँदेखि !'

     चालकले झिसमिसेदेखि घर्घराएको चारपाङ्ग्रे घ्याच्च रोके ।

     अनि हामी ओल्र्यौं र स्याहार्यौँ  झोलाझ्याम्टा । मैले हातमुख धोएर पानी खाएँ । शिखरको पानी मीठो थियो, चखिलो थियो र स्वादिलो थियो । फरक भाव भो शरीरका सबै पाटालाई । रगतमा सर्सरायो नौलो चमक । एकदमै अनौठो ।       

      'केही हिँडेपछि मुक्तिनाथ टेकिन्छ !'

      खच्चडमा सामान कसिरहेका एकजना बूढाले बताए हामीलाई ।

      हुन त धेरै अघिदेखि नै औँलाका टुप्पाले देखाउँदा देखिएथ्यो मुक्तिनाथको मन्दिर । त्यो काँ हो काँ भन्ने आँखाका निम्ति लाग्या थियो । तर छोट्टीएछ बाटो त सलक्र्कै ।

      मैले आधा दिन लागेको बाटोतिर हेरेँ । 

      'कति हिँडे कति !'

      अघि टेकेको बाटोले धेरै परबाट बोल्यो ।

      बरु वरपर छरिएर बसेको थियो समय । उसको मौनतालाई मैले सबभन्दा गम्भीरताले अँगालेको ठानेँ ।

      पूर्वतिर लाग्यौँ हामी ।

      सानो बजार आयो । पसल भेटिए । साइनबोर्ड थिए । स्याउका सुकुटी, जिम्मुका झोला, जङ्गली च्याउ र चौंरीका भुत्ले मुठा जताततै बेच्न राखिएका थिए । मैले भाउ सोधेा, नकिन्ने सोचले ।

      केही लम्कादै मन्दिर देखियो-माथि उबडखाबड थुम्कामा ।

      दिन बिरसिलो होला भन्ने पीर छ । दक्षिणतिर कालो बादल मडारिादैछ बेस्कन ।

      बिस्तारै रानीपौवा धर्मशालामा पुग्यो हाम्रो बगाल । सादा मन, सादा भोजन र सादा पद्घति होस् भन्ने राखेको चाहना पुरै भइरहेछ । धर्मशालामै सुत्ने भएपछि भइगो नि यसै धर्म !

      १८६३ सालमा रणबहादुर शाहले निर्माण गराएका रहेछन् यो पौवालाई । दुई तल्ला माथि गएर आफ्नो खानपान र ओछ्यानको परिबन्द मिलाउन लाग्यौँ ।

      हार लाएर सुत्नुपर्ने खण्ड देखियो । सन्न्यासीले बाँडेको सदावर्त खानुपर्ने भयो ।

      धर्म गर्न आएपछि सबै कुरो त्याज्य हुने नै भो नि । अनि हरेक सादगी र सरलतालाई स्वीकार्नै पर्ने भो । तीर्थालुको भीडभाड थियो चर्को । महा भीडमा थपिएछौँ हामी ।

      'बूढी, नअल्मलिकन मन्दिर चैँ पुगिहालौँ । तिम्रो नि हालत ठीक छैन !'

      मैले सुनिताका कानमा फुसफुसाएँ ।

      उनलाई पनि यै सुन्ने चाहना थियो शायद । भीडबाट सरक्क निस्क्यौँ हामी । बीचमा खाली राखेर वरिपरि घेरिएर बनेको रानीपौवा एकदमै भव्य थियो, विशाल थियो र कोठैकोठाले बनिबनाउ थियो । काठे चिर्पटले बनेथ्यो पौवा ।

      मैले बाहिर आएर त्यो विशाल धर्मशाला हेरेँ ।

      'लाखौँ मान्छेले बास पाउने ठाउँ त भएछ !'

      मैले कीर्तिकलाको महत्वलाई मानेँ ।

      राजाले धन खर्चे । ठाँट देखाए । लोकको हित गरे । निर्माण गरे । पुण्य कमाए । यस्ता अरु धेरै विशेषण गाँसियो होला-यो पौवा बनाउँदा ।

      हावा, स्याँठ, लेक र ठिहीबाट हजारौँ बचे । यो धर्मशालामा धेरैले सुरक्षा, साथ र स्पर्श पाए-कीर्तिकथा त्यसमै गाँसिएको हुनुपर्छ । यै हुनुपर्छ धर्मको अर्थ ।

      मन्दिरतिर हुँइकियौँ हामी जोईपोइ ।

      अलिक तर्पायाँ हिँडेपछि भर्याङ भएर मास्तिर चढियो । भित्तोमा पुगियो भनिनसक्दै फेरि ठडियो अर्को कालो पहाडको भीर । अनि टुप्लुकियो मन्दिर ।

      शान्त र चकमन्न मन्दिरको गजुर हेरेर म थामिएँ । दम फुलेथ्यो अचाक्ली । आँखा चारैतिर डुलाएँ । एकदमै भिन्न, एकदमै अचम्म र एकदमै पृथक् वातावरणमा ज्यान टेकाएँछु, बा ! तेह्र हजार फिट उचाइको मुक्तिनाथबाट सबै वरपर आँखा कुद्छन्, मन फाल हाल्छ ।

      पूर्वपट्टी बादलले घेरेको डरलाग्दो पहाड थियो गजधुम्मिएको । बीचको गल्छी त्यहीँ आएर ठोक्किएको थियो ।

      'त्यो थोराङ पास हो !'

      एकजना वृद्घाले अड्की-अड्की बताइन् । मनाङको नजिकै पो पुगिएछ ।

      उत्तर र दक्षिणपट्टी डाँडा थिए विचित्र-विचित्रका । अक्करे पहाड र छाती भरङै हुने भीर थिए जतासुकै । खुइले डाँडा र हेर्दै सातो जाने चेप थिए जताततै ।

      हामीले झट्पट् नुहायौँ एकसय आठ धारामा । तालुको रगत जम्ला जस्तै भो चिसोले । जीउ त कक्रियो । हतारिएर लुगा लाए पनि खुट्टाका औँला झर्ला जस्ता भइरहे.....भइरहे....। क्यै गरी आङ तातेन । लुगलुगाइरह्यो ज्यान ।

       पूजारी थिइन् तरुनी लमिनी । झुमा भन्दारहेछन् उनलाई । सुनितासँगै पूजापाठ गरेँ । आरती हेरेँ साँझको । मुक्तिनाथको महात्म्य सुनेँ । बिछट्टैको र अद्भूत प्रकृति हेर्न पाएको जति उल्लास थियो छातीमा-त्यत्तिकै सन्तोष पत्नीको इच्छा पूरा गरेकामा भइरहेको थियो मलाई । अर्धाङ्गिनी रमाएकोमा प्रसन्न, मै नि !

       हेरिरहेछु पहाडका फेदीहरू । देखिरहेछु बादलको अद्भूत सुन्दरता । सुनिरहेछु चरम उचाइमा बादलको हुनहुनाइ ।

       घोर अनौठो लाग्छ हावा । सुइँयय चलेको हावाको आवाज यी पहाडमा नौलो ध्वनि उमारेर र्फकन्थ्यो घरीघरी । चौबीसै घन्टा सत्ता चल्छ रे हावाको ! 

       मैले आफ्नो पुस्तक चढाएँ, नीलडाम ।

       'मन्दिरमा नि पुस्तक ?'

       'हो, लेखकको सबै सम्पत्ति पुस्तकै हुन् नि !'

       जवाफ सुनिन् झुमाले ।

       मन्दिरअघि ठूलो पोखरी थियो । एकसय आठ धारामा नुहाएपछि सामुको पोखरीमा डुबुल्किए कलियुगको पाप पखालिने मान्यता रहेछ । त्यै मान्यता मान्न धेरै बूढाबूढी चोबलिँदै थिए चिसो पानीमा नीलो-नीलो भएर ।

       बाहिरको पटाङ्गिनीमा थुप्रै विदेशी थिए । एउटी बेलायती कुइरेनीसँग कुराकानी भयो मेरो । उसले मुक्तिनाथलाई लिएर पढाइ अगाडि बढाउँदै रहिछ । दाना थियो उसको नाम ।     

       'हिन्दु मन्दिरमा बुद्घको किन प्रभाव ?'

       उसको प्रश्नलाई मैले बलियो उत्तर दिन सकिनँ ।

       हामीले धेरै समय बितायौँ मन्दिर वरपर । बत्ती बाल्दै, चारो छरेर परेवालाई खुवाउँदै, वरपरका भित्तामा लेखिएका पङक्ति पढ्दै, हरेक गजुर निहाल्दै घुमिरहेको छु म ।

       यसैका निम्ति आइयो त्यत्ति टाढाबाट । केलाई हतार, किन हतार, कसका लागि हतार ! लाग्यो, यस्तै निर्विकार कुरा लाग्यो मलाई त ।

       'यस्तै एकान्तमा, यस्तै असहजतामा, यस्तै विकटतामा नै बस्छन् होला भगवान् !'

       मनमा कुरा खेल्छन् ।

       जीवन त परीक्षा नै परीक्षाको घडी त हो नि । धेरै परीक्षामा बसेर म यहाँ आइपुगेथेँ । मनले भन्यो पनि-'मुक्तिनाथ, तिमीलाई चोखो मनको स्वस्ति-स्वस्ति !'

       संसारका सबै तीर्थ गइसकेपछि पुग्नु रे मुक्तिनाथ ! तर प्रथम तीर्थयात्रा भो मेरो त !! लाग्दैछ- ईश्वरका निम्ति आदि-अन्त्य एउटै हो ।

       रानीपौवा झर्दा रातले गम्लङै अँगाल्यो हामीलाई !

        

                                      ०००




1 2 3 4 5
please rate this article     Poor
Excellent    

 Visitor's Comments !
there are no comments...

Most recent articles in Memoir / संस्मरण category

गीत संगीत मेरो मनको मृगतृष्णा मात्र भयो
म मुसुमुसु हाँस्दै अस्पतालबाट बाहिरिए
हङकङका साहित्यिक जमातमा भिज्न नसक्दा (डायरि नं २० अगस्त २०१४)
हङकङ, जीवन र भयभीतताको पराकाष्ठा
बन्दुक, बन्दना, जुवा र जुली
रोसीका हजार छाल
नीलगिरिको केरकार
कालु पाँडे हराएको खबर
मुक्तिनाथलाई स्वस्ति-स्वस्ति !
हर्क र बिस्मातसँगसँगै (सुरुसुरुमा कविता छापिंदाको प्रभावहरू)
चोखो प्रेमको अनन्त पिडा
मेरो वाउको गाउँ
प्यारी संगीनीको अन्तिम जीवन यात्रा
हङकङबाट काठमाण्डौसम्म
फ्रान्कोनियाको मेट्रो
मेरील्याण्डका उडुस
घुम्दै जाँदा साथीसँग मुक्का हाना हान
हेल्सेको रेडियो

    Links
Column / स्तम्भ

    Random Pick
श्वास-प्रश्वास बन्द नै हुने
नाकैमा गन्ध-दुर्गन्ध आइरहेछ
तर पनि मेरो मनमा मीठो
यसै खास आभास भैरहेछ

    Statistics
Total Articles
670
Total Authors
231
Total Views
595812
Total Categories
15

  More Links

Srijanshil Sahitya Samaj Hong Kong, Online Literature Collection of all Genre ...
Copyright 2020 © www.literature.bagaicha.com