Send us your Literature

    Main Categories
Editorial / सम्पादकीय
Interview / अन्तर्वार्ता
Poetry / कविता
Story / कथा
Essay / निबन्ध
Drama / नाटक
Novel / उपन्यास
Criticism / समालोचना
Article / लेख
Lyrics / गीत/गजल
Memoir / संस्मरण
New Talent / नव प्रतिभा
Review / समिक्षा
English / अंग्रेजी
Others / विविध

  More Options
Interview / अन्तर्वार्ता
Most Viewed / धेरै पढिएका
Top Rated / धेरै मत पाएका
Videos / भिडियो
Photos / विशेष तस्वीरहरु
Published Books / सृजनशील साहित्य समाजबाट प्रकाशित पुस्तकहरु

  Advertisement


Titles Description    Advance Search

Published : November 23, 2011 | Author : गणेश राई
Category : Review / समिक्षा | Views : 603 | Rating :

  
गणेश राई
Author

सरल शब्दसंयोजनले पनि मीठो, महान र शालिन कविता लेख्न सकिन्छ । अनावश्यक बेअर्थको शब्द थुपार्दा काव्यिक भावनाले थेग्न नसक्ने मात्र नभई त्यसले कविताको मूल अर्थ भद्दा बनाउछ । उसै पनि अनावश्यक शब्दहरूको ��"इरो थुपार्नु कविता होइन । त्यसो गरिदा पठनीय निरस र निकम्मा लाग्छ । मीठो कविताको सृजना काँचको गिलासमा कोपेर अक्षर निकाल्नुजस्तै विराट जोखिम उठाउनु हो । काव्यिकभाव हृदयंगम गर्नु र कविता जज्वल्यमान बलेको देख्नु  सजिलो छैन । काँचो मुद्दा कविताको कविता हो । जहा काव्यिकताको सौन्दर्यताले कविता बलेको छ ।

देखी-देखी तिमीले

आगोमा जलिरहेको म

प्रश्न गरेथ्यौं सन्चै छौं ?

सत्य होला त्यतिबेला

आगोलेभन्दा तिम्रो प्रश्नले

मलाई भत्भती पोलेथ्यो ।   ......(आगो प्रश्न)

यो कविताले मानवीयता बाँझो पल्टेको आसय व्यक्त गरेको छ । अति यान्त्रिक भएको छ मान्छे आज । उभित्रको करुणा, सद्भाव र सम्वेदना मरुभूमिको तातो बालुवाभित्र पुरिएको छ । हृदयविहीन जस्तो लाग्छ त्यसैले आज मान्छे । आँखाले मात्र देख्छ त्यस्को सम्बन्ध मुटुसित नभएजस्तो । चट्ट छिने जस्तो मान्छे मान्छे बीचको असिम सम्बन्धको मिहिन तार ।

यौटा प्रसङ्ग-जगतलाई मैले निकै पहिले पढेथेँ । सायद जरा उखेलिदै थिएँ क्यारे उनलाई पढ्दा म आर्मी जीवनको । उनको कविताले म निकै प्रभावित भएको थिएँ । तारिफ गर्दै स्यावास भनेथेँ मनमनै । उनको कविताको भावार्थ यो कविताको जस्तै हुबहु थियो ठ्याक्कै ।

त्यो कुन महापुरुष होला ?

जसले अमर कवितालाई जन्माएर

आफू भोकै मर्यो ।      ...... (कवि)   

एक बिहान वानचाईदेखि सेन्ट्रल काममा जादै गर्दा ट्राममा अघिल्लो रात किनेको कान्तिपुर पल्टाएँ । त्यहाँ उनै जगत भेटिए कविताको बीच पानामा । उनको कविता उत्सुकताले पढेँ सबैभन्दा पहिले । पढी नसक्दै म चिन्ताले भरिएँ । अवाक भएँ । कमजोड कविताका कारण थिएन म चिन्तित बन्न पर्ने । कान्तिपुरमा छापिएको कविता उसै पनि स्तरीय थियो । लगभग आधा दशक पनि बितेको थिएन उनीभित्र मैले राम्रा कविको सम्भावना देखेको । भ्रम हो कि वास्तविकता, उनले लेखेको कविता योद्धाले लेखेको कविता थियो इराकको युद्धभूमिबाट । यौटा भरोसाले भरिएको कविको पलायन मेरो भयानक चिन्ताको विषय थियो ।

देशको लागि लडेको

वीर योद्धा सिपाहीको

सम्मान भइरहेको थियो

कसैको मुखबाट निस्कियो

कुन मुटु लिएर लड्दा हुन् सिपाहीहरू

मार्दाहुन् आफूजस्तै मान्छेलाई ?

सिपाही पनि मान्छे हो र ?......   (सिपाही र सम्वेदना)

सिपाही अर्थात आर्मी मान्छे हो कि होइन ? त्यसको सबुद, त्यसको प्रमाण उनको कविता साक्षि छ । मान्छे हुनुको अपरिहार्यता, सिपाही बनिनुको बाध्यताः उनका कृतिहरू पर्याप्त छन् । काँचो मुद्दा आज पर्यन्त छिनोफानो नगरीएको गम्भीर प्रकृतिको मुद्दा हो । जसको न्याय सङ्गत अन्त्य समयको माग हो । काँचो मुद्दाभित्र समेटिएको उनका कविताका जोडदार माग त्यति हो ।

मध्यदिनको चर्को घामभन्दा

चर्को भाषण सुनेर-खुलामञ्चमा

सहिदको शालिक ब्यूँझियो

अपमान, अपशब्द र गाली बाहेक

थप केही थिएन भाषणमा

तर आवाजको गर्जन मेघलाई बिर्साउाने थियो......    (कुकुरहरू)

ब्यङ्ग्य, जगतको कविताको धारिलो हतियार हो । ब्यङ्ग्यले भरिएका उनका कविताहरू जीवनका यथार्थ हुन्, जसको भावनाले पाठकको चित्त माझिन्छ । पुङ न पुच्छरको भाषण र भावविहीन कविता रित्तो भाडाको ठूलो हल्लाजस्तै हुन् । ब्यङ्ग्य मिश्रति काव्य रचनाको शक्ति अजेय हुन्छ । जगत शालिन शब्दहरूले तुनी व्यङ्ग्यले भरिएको शक्तिशालि कविता बुन्छन् ।

मेरा दुई दाँत छन्

एउटा देखाउने र अर्को चपाउने

ढुक्क भए हुन्छ

मेरो आज्ञा मानेसम्म

तिमी आहारा बन्ने छैनौं ।     (अमेरिका)

यही होइन त साम्राज्यवादी अमेरिकाको साचो परिचय ? जसलाई विश्वले जटिल र महान ठानेको छ । त्यहाँ पुग्न र बुझ्न सबै आतुर छन् । यस्तो कि अमेरिका पुगिएन भने जीवन निरर्थक बन्छ । काँचो मुद्दा अलिखित सत्यको दस्तावेज पनि हो । यस्तो लेख्न भावना, शब्द र ज्ञानको त्रिकोणात्मक हिम्मत चाहिन्छ । जगतले नामजस्तै लेखनमा पनि नवोदित गरे ।

छत्तिस वटा कविता अटाएको काँचो मुद्दाभित्र मुद्दैमुद्दा छन् जीवनका अनन्य पाटाका । ती सिमानाभित्रका पनि छन् र बाहिरका पनि । जीवनप्रतिको प्रगाढ सम्मोहन छ उनका कवितामा । जीवनको निराशा पनि छ, यद्यपि ती भरोसाले उठेका छन् । कसै अर्थात् आत्मियद्वारा छाडिनु पर्दाको पीर र वेदना पनि छ । तिनमा तर, लाचारीपनको गुञ्जायस छैन । हिम्मत र अथाह भरोसा छ जीवनको । अधिकांश छोटा कविताहरूद्वारा सिर्जित छ जगतको काँचो मुद्दा । ती छोटा कवितामा यद्यपि कवित्व छ । काँचो मुद्दाको ज्यान अडिएको छ भन्दा पनि हुने तागत छ तिनमा । जुनसुकै प्रकृति र प्रवृतिको कविता चाहे त्यो नोस्टाल्जिक होस् या देशप्रेम, सिपाही र राइफलको होस् या कवि र कलमको । या ती ब्यङ्ग्यात्मक नै किन नहुन् ती सबैलाई जगत काव्यिक भाषाको प्रयोगले अनुपम बनाउछन् । यो पक्ष उनको रचनाको सबैभन्दा सुन्दर पक्ष हो । गालि काव्यिक भाषा हैन । त्यसैले भाषण कविता हुन सक्तैन, साहित्य हुन सक्तैन ।

वर्षौ वर्ष देखि अपमानित सीमान्तकृत जीवनले खेपिरहन परेको साचो जीवनको टिपोट हो काँचो कागजमा सूचिकृत काँचो मुद्दा । जो पाठकको न्यायालयमा हाजिर छ-सही र सत्य न्याय माग्न । सदियौंदेखि थाति राखिएको काँचो मुद्दाको मिसिल भित्र मान्छेको कुरुपताको बयान छ । सिपाहीका अनेक रुप छन् । विविध पक्ष छन्- शत्रुसितका, साथीसितका, सत्ता र सपनासितका । ती जीवनकै लागि हुन् । सपना देख्नु जीवनको भरोसाको निम्ति हो । सिपाही पनि मान्छे हुन सक्छ र ? भनी सिपाहीको सम्वेदनाप्रति शंका गर्नेलाई काफि छ काँचो मुद्दाभित्रका सिपाही मान्छेका साचो मानवीयता ।

सुन्दर ममत्वले पनि ओतप्रोत छ यो कृति । कविले यसलाई अझ् शील्पले पठ्नीय बनाएका छन । विम्व र शील्पले आमाको ममताजस्तै सुन्दर लाग्छन् उनका कविता । दुःखको हत्केलाबाट सुख बाड्न सक्ने क्षमता आमा बाहेक अरु कोसित हुन्छ ? जगत बिभोर भएका छन् मातृत्व प्रेमप्राप्त ।

राप राखेर आफू जसले शितलता दिन्छिन्

त्यो काख मेरी आमाको काख हो ......

दुःखको हत्केलाबाट जसले सुख बाड्छिन्

त्यो हात मेरी आमाको हात हो ।    ......(आमा)

विभिन्न छाँट् र बान्किका कविताको गहन सागालो काँचो मुद्दा प्रकाशनको जिम्मेवारि नेपाली प्रतिभा प्रतिष्ठान बेलायतलाई दिई जगतले प्रतिष्ठानलाई ठूलो गुणले बोझिलो बनाएका छन् । यति सुन्दर पठ्नीय कृतिको निम्ति उनलाई अनेक बधाई ।

बुझेँ, बल्ल बुझेँ-त्यो दिन म ब्यर्थै चिन्ताले बाँधिएको थिएछु, जुन दिन मैले उनको राइफलसित जम्काभेट भएको कविता पढेको थिएँ कान्तिपुरमा । गहिरो शङ्का गरेथेँ-राइफलले मार्ने पर्यो अनायासै जगतको कवित्व । उनी त कविताको पल्टन हिँडाउनलाई पो राइफलसित नारिन आएका रहेछन् । कहाँ फ्याक्थे-कलम त उनको साथै रहेछ । बधाई ! अझ् हिँडाउ जगत कविताको अनन्त नवोदित पल्टन ।

 

जादाजादै टुङ्ग्याउनिमाः

 

अब अर्को बिहान नखस्दै तिमीले छोडी जानेछौं

र म पानी बिनाको माछाझैं छट्पटिनेछु

टेम्के मैयुँबाट गीत गाउँदै झर्ने यो साप्सुखोला

मेरो साथि रहनेछ

यो हिउँदे पूर्णेको रातमा

टेम्केको शिर हुँदै आउने ध्रुवतारा

मेरो सम्झना बन्नेछ....

र पनि म एक्लो हुने छैन .....     (काँचो मुद्दा, र पनि म एक्लो हुने छैन)

 

 

इस्टहाम, लन्डन ।




1 2 3 4 5
please rate this article     Poor
Excellent    

 Visitor's Comments !
there are no comments...

Most recent articles in Review / समिक्षा category

"बलिहाङतङनाम मेरो मानसपटलमा" मेरो विश्लेषण
जानु "काली"को जीवन भोगाईको "अनुभव"
बगैंचा डट कमको श्रृजनशील साहित्य जलयात्राको कुरा
गायक भिषण मुकारुङको
हत्केलाको आगो ताप्दा
स्व. लोकेश बोगटीको गीति एलबम
क्यानभासमा कोरिएका कथाहरु
गुत्थी सुल्झीन्छ की भयवादको ?
अधिकार र नश्लीयताको जिकिरः सङ्गीनको मूर्च्छना
कविता कृति “कुण्ठित मनका चित्कारहरू” एक बिचार
कस्तुरी झैं नयाँघरे
नारी चेतनाले सृजित युद्धको सपाट रुप
“अन्तरमनको चित्र” हङकङको प्रथम गजल संग्रह
कवि आठराईलीको 'कोसेली परदेशबाट'मा स्थानीयताको प्रयोग
प्रतिसमालोचना सिद्धान्तमा पात्रहरूसँग एक साँझ
'अन्तर्मनको चित्र'मा समालोचना र आलोचना दुबै
'यात्रास्पर्श' पाठकीय अनुभूती
जुनी जुनी गुन्जिरहने अन्तर्मनका तरङ्गहरू

    Links
Column / स्तम्भ

    Random Pick
समयको सडक हिँडदा हिँड्दै
एकछेउ डिलनेर बसेर
हामीले जे जति कुराहरू गर्यौँ ती कुराहरू
दन्त्यकथाका मधु-मालतीले बात मारेका होइनन्

    Statistics
Total Articles
670
Total Authors
231
Total Views
615019
Total Categories
15

  More Links

Srijanshil Sahitya Samaj Hong Kong, Online Literature Collection of all Genre ...
Copyright 2020 © www.literature.bagaicha.com