Send us your Literature

    Main Categories
Editorial / सम्पादकीय
Interview / अन्तर्वार्ता
Poetry / कविता
Story / कथा
Essay / निबन्ध
Drama / नाटक
Novel / उपन्यास
Criticism / समालोचना
Article / लेख
Lyrics / गीत/गजल
Memoir / संस्मरण
New Talent / नव प्रतिभा
Review / समिक्षा
English / अंग्रेजी
Others / विविध

  More Options
Interview / अन्तर्वार्ता
Most Viewed / धेरै पढिएका
Top Rated / धेरै मत पाएका
Videos / भिडियो
Photos / विशेष तस्वीरहरु
Published Books / सृजनशील साहित्य समाजबाट प्रकाशित पुस्तकहरु

  Advertisement


Titles Description    Advance Search

Published : October 19, 2010 | Author : दयाकृष्ण राई
Category : Article / लेख | Views : 888 | Rating :

  
दयाकृष्ण राई

विश्व जनसंख्याको नयाँ तथ्याङ्क अनुसार पुगनपुग दुइकरोड पचासीलाख जनसंख्या भएको देश नेपालमा जनजाति आदिबासीहरू ७०% र बाहुन, क्षेत्री र अन्य जम्मा ३०% भएको तथ्याङ्क पाईन्छ । त्यही अनुरुप नेपाल सानो देश भएपनि भाषा,संस्कृतिहरू विशाल छन् । तर कतिपय भाषा संस्कृतिहरू लोपभइसकेको पाइन्छ र कतिपय लोपोन्मूख अवस्थामा छन् । उदाहरणको लागि कुसुण्डा भाषा बोल्ने एकजना व्यक्तिमात्रै छन् उनी हुन् राजामामा । जनजातिका बौद्धिकबर्गहरू यसरी नै भाषा संस्कृति लोपहुँदै गएमा जनजाति आदिबासीहरूको अस्तित्व निमिटयान्न हुने चिन्ताले सबै जातजातिको भाषा संस्कृति संरक्षण र सम्बर्द्धन गर्ने अभियानमा लागेका छन् । जनजाति आदिबासीहरू ४६ सालपछि ज्यादै सक्रिय भएर आफ्नो हकहितको लागि अग्रसर भइरहेको अवस्था छ । गणतान्त्रिक नेपाल घोषणा भइसकेपछि क्षेत्रिय स्वायत्तताकोबारे तडकारो विषय बनेको छ । अधिकांस गैरजनजाति बिद्वानहरू यसलाई बिखण्डन हो भन्ने नारा लगाइरहेका छन् र केही प्रतिशत बौद्धिक स्तरकाले आदिबासीहरूले क्षेत्रिय स्वायत्तता पाउनु उचित हो भनेर सकारात्मक आवाज पनि उठाउँदै आएका छन् । जनजाति आदिबासीका बिद्वानहरूपनि सतप्रतिशत सहमत छैनन् । जुन ब्यक्ति यसबारे लागिपरेको छ उनीहरूको पनि स्पष्ट बिचार देखिदैन । हामी कसैले पनि पूर्बाग्रह नराखी स्वायत्तक्षेत्र विभाजनलाई बिकासक्षेत्र विभाजनको रुपमा लियौंभने हामी सिङ्गो नेपाली अखण्ड भएरै बाँच्ने छौं । संकुचित घेराभित्र रहेर आ-आफ्नै डम्फू बजाउँन लाग्यौं भने बिखण्डनबादीहरूले भविश्यवाणी गरेको कुरा तथ्य साबित हुनेछ । नयाँ संबिधानले विभाजित प्रदेशहरूको स्पष्ट खाका तयारी नगरी संबिधान निर्माण गरेमा नयाँ संबिधान नै हाम्रो सामु घाँडो भएर झुण्डिने छ ।

त्यहीँ निर्माणाधिन संबिधानमा असन्तुष्ट जनजाति आदिबासीहरूले साउन ३० गते देशव्यापी चक्काजाम गरेको थियो । त्यस समयमा म नेपालमा थिएँ र त्यस चक्काजामलाई राम्ररी नियाल्ने मौका मिल्यो । अन्य पार्टीहरूको चक्काजाम घोषणा भएकोदिन मुसापनि चुँ गर्दैन तर ७०% आदिबासीहरूले चक्काजाम घोषणा गरेकोमा निर्बाध रुपमा दुइपाङ्ग्रे सवारी साधनहरू सडकभरी गुडीरहेका थिए भने मौका छोपेर चारपाङ्ग्रे साधनहरूपनि कहिँकतै गुडीरहेका देखिन्थे । जनजाति आदिबासीहरूको देशब्यापी चक्काजाम त्यति प्रभावकारी बनेन र म यस सन्दर्भमै सोचमग्न भएर कम्जोरी पक्षलाई केलाउने प्रयास गरिरहेको थिएँ । ठयाक्क त्यसको तीन दिनपछि भाद्र ३ गते आदिबासी गीतकार समाजले कार्यक्रम पर्देश र घरदेश सर्जक सम्बाद आयोजना गरेर मलाई पनि सहभागी भइदिनका लागि पदाधिकारी मित्रहरूबाट बोलावट भयो । निर्धारित समयमै कार्यक्रमस्थल बागबजारको होटेल अशोकाको बैठककक्षमा पुगेँ । पर्देशका सर्जकहरूमा बेलायतबाट गणेश राई, ईश्वर चाम्लिङ्ग र म स्वयं थियौं । आदिबासी गीतकार समाजका अध्यक्ष गीतकार बसन्त बित्यासीको अध्यक्षतामा कार्यक्रम सम्पन्न भएको थियो भने महासचिव टीका चाम्लिङ्गले कार्यक्रम सञ्चालन गरेका थिए । त्यसपछि शुरु भयो सर्जक सम्बाद । म तेस्रोबक्ता अथवा सम्बादकर्ताको रुपमा आफ्नो वैयक्तिक कुरा भन्दापनि सांगठनिक कुराहरूलाई मित्रहरूसामु सम्प्रेषण गर्न उपयुक्त थियो । र म नेपाली प्रतिभा प्रतिष्ठान बेलायतको महासचिव भएको नाताले प्रतिष्ठानको भाबीरणनीतिहरू सरसर्ती देउसी भट्टाएझैं भट्टाउँदै लागे । मेरो ठीक अगाडिपट्ट टेबुलमा आदिबासी चलचित्र निर्देशक नविन सुब्बा नोट कोर्नमा ब्यस्त थिए । मैले बुँदागत रुपमा संगठनको भाबीयोजनाहरू भन्ने क्रममा नेपाली प्रतिभा प्रतिष्ठानले बेलायतमा भाबीपीढीहरू नेपाली भाषा र देवनागरि लिपीबाट बन्चित हुने प्रचुर सम्भावना भएकोले नेपाली भाषा पठन-पाठन गराउनका लागि पहल गर्ने अभियान प्रारम्भ गरेकोबारे पुष्टि गरें । र हामीले बाषिर्क दिँदै गरेको प्रतिभा पुरस्कारलाई भविष्यमा बृद्धिगर्दै लैजाने र नेपालको मदन पुरष्कारको राशीसम्म पुर्याउने लक्ष्य भएको र मदन पुरस्कार जतिनै पुर्याउन नसकिएपनि यसलाई दोस्रो मदन पुरस्कारको रुपमा नेपालका साहित्य सङ्गीतमा बिशेष योगदान पुर्याएरपनि उनीहरूको योगदान सही मुल्याङ्कन नभएका उपेक्षित प्रतिभावान स्रष्टाहरूलाई पुरस्कृत गर्ने  । यस्तै कुराहरू बोल्दाबोल्दै समय सकिएको संकेत कार्यक्रम सञ्चालकबाट पाएँ र मेरो सम्बादहरू टुङ्गाइदिएँ ।

सामान्य रुपमा चलचित्रको छायाङ्कन गर्दा निर्देशकले अभिनय गर्ने कलाकारहरूलाई सम्बाद बोल्न आदेश दिनेगर्छ । तर त्यसदिन कार्यक्रम सञ्चालक टीका चाम्लिङ्गले निर्देशक नविन सुब्बालाई सम्बाद बोल्न लगाए । नविनजीले यसरी सम्बाद बोल्नथाले । यहाँ भएका कुरा र उता दयाजीहरूले चलाएको अभियान कन्ट्राडिक्सन जस्तो लाग्यो । कारण हामी त्यहीँ खसभाषालाई विस्थापित गरेर आफ्नो भाषाको लागि लडाई गरिरहेकाछौं उहाँहरू त्यसकै संरक्षणमा लाग्नु भएको रहेछ । अर्को त मदन पुरस्कार भनेको के हो ? मदन पुरस्कार भन्यो भने अहिले त मान्छेहरू हाँस्छन् । राख्नु हुन्छ भने तपाईहरूको पुरस्कार अर्कै राख्नुहोस । र किरात सौन्दर्यशास्त्र प्रति यहाँहरूले अध्यन गर्नुहोस् । नविन बोलिरहेका थिए मेरो मनमस्तिष्क भित्र उत्तरका मुस्लोहरू ज्वारभाटा बनेर उर्लिरहेका थिए । तर मेरो सम्बाद बोल्नेपालो भने गइसकेको थियो । म भन्दा पहिला वरिष्ठ गीतकार भुपाल राईले आफ्नो सम्बादमा किरात सौन्दर्यशास्त्रकोबारे बताएर हामीलाई पनि त्यसबारे अध्यन गरेर भाबीसन्ततीहरूलाई पनि हस्तान्तरण गर्ने सुझावहरू दिए । यो कुरा मननयोग्य थियो र म नतमस्तक नै थिएँ । जुन सौन्दर्यशास्त्र रक्षजीले नेपालबाट ल्याएर यहाँका स्थानिय पत्रिकाहरूमा अनुनय-विनय गरेर प्रकाशन गरेर हाम्रो बेलायतका पाठकहरू बीच पुर्याएको कुरालाई हामीले बिर्सनु हुँदैन र रक्षजीले ल्याएर पढने मौका दिएकोमा हामी कृतज्ञपनि छँदैथियौं । र सौन्दर्यशास्त्र लेख्नेहरूलाई त झन जति आभार दिएपनि थोरै हुन जान्छ । किरात सौन्दर्य शास्त्रको लेखन कसले गर्यो र त्यो विशुद्ध किरातभाषा र किरात लिपीमा छ त ? अहिलेको परिप्रेक्षमा यो कुरा सम्भव छ ? लेखकहरू हुन भोगीराज चाम्लिङ्ग र धनप्रसाद सुबेदी, त्यो बिशुद्ध खसभाषा र देवनागरि लिपीमा लेखिएको छ । नविनले कुन आधारमा कन्ट्राडिक्सन भनेका हुन् उनको सम्बाद आफैमा कन्ट्राडिक्सन थियो । उनको चलचित्रको कुरागर्ने हो भने प्रायः सबै खसभाषामा निर्देशन गरेका छन् । सायद घर परिवारमा पनि उनले लिम्बूभाषा प्रयोग गर्दैनन् होला ? सँधै प्रयोग गरिरहेका छन् भने अति राम्रो हो र म उनको सम्मान गर्दछु । मैले हेरेको उनको चलचित्र तरेवा चाहीँ लिम्बू भाषामा थियो । नविनजीले भनेजस्तै म त्यस कार्यक्रममा आफ्नो दुम्माली राई भाषामा सम्बाद गर्न सक्थे तर त्यो कसले बुझ्ने ? बुझ्नुपर्ने ब्यक्तिचाहीँ गीतकार भूपाल राई हुन् तर मलाई विश्वास छ उनले भाषा बोल्दैनन् । र हामी सबै खसभाषाकै माध्यम हाम्रो अभियानमा अग्रसर भइरहेका छौं । भुपालजीले पनि देवनागरि लिपीमा नेपालीमानै साहित्य लेखे, केवल उनले त किरात मिथक, विम्व, प्रतीकहरूमात्रै प्रयोग गरेर यहाँसम्म आएका हुन् ।

  

नविनजीको अर्को सुझाव, दोस्रो मदन पुरस्कारमा थियो । दास्रो मदन पुरस्कार भन्नाले मदन पुरस्कारको भातृसंगठन भन्न खोजिएको होइन । हामीले प्रदान गर्ने पुरस्कार त प्रतिभा पुरस्कार हो । मदन पुरस्कार जस्तै अर्को प्रतिष्ठित पुरस्कार निर्माण गर्न प्रयत्न गरिरहेको जनाइएको हो । नविनजीलाई मदनपुरस्कार सामान्य लाग्ला तर अरु कसैलाई त प्रतिष्ठित पुरस्कारनै लागेको छ । कतिले नेपालको नोवेल पुरष्कार नै भन्ने पनि गर्छन् । मदन पुरस्कार के हो भन्नेबारे पूर्णरुपमा ज्ञान नभएपनि आफू साहित्यकार भएको नाताले बुझ्ने प्रयासमा निरन्तर लागिरहेकै छौं । उसले पाउनु पर्ने थियो पाएन, त्यस्तो पनि के पुरस्कार भन्ने मानसिकताले हाम्रो मस्तिष्कमा जरा गाडेको हुन्छ । कुनै पनि पुरष्कारहरू बिबादरहित हुँदैनन् । गत सालको नोवेल शान्तिपुरस्कार ��"बामालाई पुरष्कृत गर्दा बिभिन्न बिबादित तर्कबितर्कहरू चल्यो, भने सन् १९६४ को साहित्यमा नोवेल पुरष्कार पाउने महान साहित्यकार ज्या पोल सार्त्रले पुरष्कारनै अस्वीकार गरिदिए । त्यसैले प्रतिभा पुरष्कार प्रदानगर्न पूर्बनै स्रष्टाहरूको सही मुल्याङ्कन गरी सम्मान र पुरस्कृत गरेर पुरस्कारलाई वजनदार बनाउँने प्रतिभा प्रतिष्ठानको लक्ष्य हो । फरक ब्यक्ति फरक बिचार अवश्य हुन्छ र आफ्नो बिचार जनमानसमा सम्प्रेषण गर्नु सबैको नैसर्गिक अधिकार पनि हो । र नै मैले पनि आफ्नो बिचारहरू राख्ने जमर्को गरेको हुँ ।

बेलायतका भावीपिढीहरू नेपालीभाषा भने दुःखले बोल्ने गर्छन् । तिनै नेपालीभाषा बिर्सिदै गएका र देवनागरि लिपीबाट बञ्चित भइसकेका पिढीहरूलाई हामीले कसरी किरात सौन्दर्यशास्त्रबारे शिक्षा प्रदान गर्ने ? हामी जनजाति आदिबासीहरूको आ-आफ्नो मातृभाषा छ त्यसलाई हामीले पहाड तिरै छाडेर खसभाषाका साथमा भौतिक सुबिधा सम्पन्न सहरहरू प्रवेश गरेका थियौं । अहिले त्यो खसभाषालाई पनि छाडेर बेलायत प्रवेश गरेको हामीले अनुभूत गरेका छौं । त्यसैले नेपाली भाषाको संरक्षण र सम्बर्द्धन गरेमात्र हाम्रो एउटा टेक्ने धरातल निर्माण हुनेछ । नभए किरात सौन्दर्यशास्त्र कुन चराको नाम हो ? भन्ने सम्म अनभिज्ञ रहनेछन् हाम्रा भाबीपिढीहरू । नेपालीमा लेखिएकोलाई अङ्ग्रेजीमा अनुबाद गरेर उनीहरूलाई शिक्षा प्रदानगर्ने कि ? नेपाली भाषा र लिपीको प्रशिक्षण दिएर उनीहरूलाई सवल बनाउँने ? यीनै प्रश्नै प्रश्नको पहाड हाम्रो सामु ठडिएको छ । जनजाति आदिबासीहरूको मुख्य कम्जोरी चाहीँ  टेक्ने धरातल निर्माण नगरी आकाश थाम्ने प्रयत्न गरिरहेका छौं जस्तो लागेको छ । तत्कालैको लागि हाम्रो टेक्ने धरातलनै देवनागरि लिपी हो । नभए हामी के माध्यमबाट हाम्रो बिचारहरू सम्प्रेषण गर्छौं त ? हामी नौलाख किराती भन्दै आकाश पाताल छेंडेर टुक्रिने तर किरात सौन्दर्यशास्त्र लेखाउन चाहीँ धनप्रसाद सुबेदीलाई गोहार्ने । बघिनीसँग बिहे गरेको स्यालको कथाझैं बघिनीले सिकारपनि मार्यो डल्लै बोक्नपनि सक्षम भयो । अन्त्यमा स्यालले फोक्सो बोकेर फुर्ति लगाएछ मर्दकोभारी फोक्सो भन्दै । त्यस्तै हामी किरातीहरू पनि बाहुनलाई सौन्दर्यशास्त्र लेखाएर सिकार ढालेर हामीलेचाहीँ मर्दको भारी फोक्सो त बोकिरहेका छैनौं ? 

 

वेल्स कार्डिफ

 




1 2 3 4 5
please rate this article     Poor
Excellent    

 Visitor's Comments !
there are no comments...

Most recent articles in Article / लेख category

महाभूकम्प र सुअवसर
लाहुरेहरू र आदिवासी जनजातीहरू अनागारिक जस्तो
मिथ्याको महाजंगलमा हङकङका नेपाली
नेपाली साहित्यमा युद्ध चेतनाको उपस्थिती
२०६८ सालको नयाँ वर्षले मलाई टेक नाथ रिजाल र भुटानी शरणार्थीहरूको ताजा सम्झाना गरायो
प्रशासनिक काम, स्रष्टाको पहिचान
कविताको फूल र दिमागको रेखा
भौतिक सौन्दर्य कि बौद्धिक सौन्दर्य ?
कविताको कमाल
प्रवासी किरातीहरूले कसरी अध्यन गर्ने किरात सौन्दर्यशास्त्र ?
म घर जाँदैछु
पुरानो आँखाले नयाँ वस्तु हेर्नु भयानक खतरा हुँदोरहेछ
सपनाको देश र माछाको अस्थिपिञ्जर
समुच्च विचारसँग म.....
नेपाली साहित्य प्रतिष्ठानले निर्माण गरेको इतिहासलाई छोएर हङकङ हेर्दा
सम्पादकीय
गीत शुभ र मंछी गल्ली
सृजनशील अराजकता अर्थात अराजकताको अन्त्य

    Links
Column / स्तम्भ

    Random Pick
मानौँ, कुनै आख्यानको अथवा कुनै कविताको सर्वाल्टन पात्र म यो सहरको सिंहदरबारलाई उल्टो घुम्दै यो सहरको धरहरा, घन्टाघरहरूलाई उल्टो घुम्दै यात्रामा आफु खोज्दै हिहिँरहेछु आफु यात्रामा खोज्दै हिडिँरहेछु ......

    Statistics
Total Articles
670
Total Authors
231
Total Views
686272
Total Categories
15

  More Links

Srijanshil Sahitya Samaj Hong Kong, Online Literature Collection of all Genre ...
Copyright 2020 © www.literature.bagaicha.com