Send us your Literature

    Main Categories
Editorial / सम्पादकीय
Interview / अन्तर्वार्ता
Poetry / कविता
Story / कथा
Essay / निबन्ध
Drama / नाटक
Novel / उपन्यास
Criticism / समालोचना
Article / लेख
Lyrics / गीत/गजल
Memoir / संस्मरण
New Talent / नव प्रतिभा
Review / समिक्षा
English / अंग्रेजी
Others / विविध

  More Options
Interview / अन्तर्वार्ता
Most Viewed / धेरै पढिएका
Top Rated / धेरै मत पाएका
Videos / भिडियो
Photos / विशेष तस्वीरहरु
Published Books / सृजनशील साहित्य समाजबाट प्रकाशित पुस्तकहरु

  Advertisement


Titles Description    Advance Search

Published : June 01, 2010 | Author : हाङयुग अज्ञात
Category : Others / विविध | Views : 1128 | Rating :

  
हाङयुग अज्ञात
Author
कार्यकत्र
 
) सुरुवात

नेपाली साहित्यको परिभाषा अब हिजको जस्तो रहेन । अथवा, हिजको खस या पर्वते भाषामा हिन्दु धर्मदर्शनका कुराहरू देवानगरी लिपीमा लेख्दा मात्रै त्यो साहित्य नेपाली हुन्थ्यो तर आज विभिन्न नेपाली भाषाहरूमा लेखिएको विभिन्न नेपाली धर्म र दर्शनका साहित्यलाई पनि नेपाली साहित्यका रुपमा लिने गरिएको छ । यहाँ नेपाली साहित्य भन्नाले हिजको खस या पर्वते भाषा र आजको राष्ट्र भाषामा लेखिएको विभिन्न किसिमको साहित्य बुझ्नु पर्दछु । यस्तो नेपाली साहित्यमा हिजआज अनेकका सिद्धान्त र वादहरूले आफ्नो प्रभुत्व जमाउँदै आइरहेका छन् । तेस्रो आयामको आगमनले पश्चिमा साहित्य दर्शनबाट दर्जनौं सिद्धान्त र वादहरूलाई नेपाली साहित्यको वणारसी पेटीमा सुकायो । यसरी तेस्रो आयामले प्रारम्भ गरेको पश्चिमा साहित्य-दर्शनको नेपाली यात्रामा पछिल्लोचोटि यो डायोस्पोरा नामको मोह पनि हामीबीच व्याप्त हुन पुगेको छ । निश्चय नै तेस्रो आयामको चालिसवर्षपछि नेपाली साहित्यमा पूर्वपश्चिमा साहित्य दर्शनलाई केलाउँदै नेपाली साहित्यको नयाँ परिभाषा र गन्तव्य निर्माण गर्ने कार्यमा सृजनशील अराजकताको आग्रहले मूलभूत भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ । तेसो र, आजको जल्दोबल्दो भ्रान्ति डायोस्पोराको सन्दर्भमा समग्र नेपाली साहित्यमा दृष्टिकोण प्रक्षेपण गर्नु यस कार्यपत्रको प्रमुख उद्देश्य हुनेछ ।

 

) डायोस्पोराको अवधारणा

डायोस्पोरालाई हिब्रु भाषामा गाल्युट अथवा निर्वासन भन्ने बुझिन्छ भने ग्रीक भाषामा डिस्पर्सन अथवा छरप्रष्टिनु भन्ने बुझिन्छ । डायोस्पोरा यहुदी जातिसित गाँसिएको अवधारणा हो । तर पछिल्लो अवस्थामा डायोस्पोरालाई अनेक जाति र सभ्यतासित गाँसिएर हेर्ने गरिएको छ । डायोस्पोराका अवधारणाहरू निम्म प्रकारका छन्ः

) बेविलोनियन र रोमन विजय प्यालेस्टाइनमाथि र यहुदीहरूको छरप्रस्टाइ ।

) इजराइल बाहिरको यहुदी समूदाय ।

) इजराइल बाहिरको यहुदी बसाइ ।

) इजराइल बहिरको यहुदी बसाइको विस्तार ।

) (न्यू टेस्टामेन्ट) क्रिश्चियनहरूको शरीर जो प्यालेस्टाइन बाहिर बस्दछ ।

) खास गरी एउटा मुलुक या समान सास्कृति भएका मानिसहरूको अन्यत्रतिरको छरप्रस्टाइ या फैलावट ।

 

) डायोस्पोराका किसिम

) यहुदीय डायोस्पोरा

) अफ्रिकन डायोस्पोरा

) चीनियाँ डायोस्पोरा

) भारतीय डायोस्पोरा, आदिइत्यादि

आठौँ देखि छैठौँ इसापूर्व प्राचीन यहुदीय अधिराज्यको पतन, यहूदीहरूको प्रथम मन्दिर (आस्था केन्द्र) को भञ्जन र रोमनहरूबाट उनिहरूको निष्कासन-लाई यहुदीय डायोस्पोराका रूपमा व्याख्या गर्ने गरिएको छ भने अरब र अन्टलान्टिक दास व्यापारले अफ्रिकाबाट यूरोप, एशिया र अमेरीकी महाद्वीपमा पुर्याइएका काला जातिको वर्तमान स्थितिलाई अफ्रिकन डायोस्पोराको रूपमा अध्ययन गर्ने गरिएको छ ।

 

) नेपाली डायोस्पोरा

   एउटै मूलक या समान सास्कृति भएका मानिसहरूको छरप्रस्टाइ या फैलावटलाई डायोस्पोराको आधार मान्दा भने वर्तमान समयमा नेपाली डायोस्पोराको अस्तित्व आंशिक रुपमा भएको मान्न सकिन्छ । कति विद्वानहरूले बर्मामा नेपाली डायोस्पोरा हुनसक्ने बताएका छन् तर हामी उनिहरूलाई चिन्दैनौं किनभने उनिहरू बर्मेली भैसके । भाषा, भेष र सास्कृति बर्माकै लिई सके । बर्माका ती हाम्रा पूर्खाहरू के नेपाल र्फकन चाहन्छन् ? नेपाली भाषा, भेष सास्कृति बचाउने संकल्प गर्दा भुटानबाट नेपालीहरू धपाईए, हाम्रै आँगनमा शरणार्थी भई बसेका छन् । दार्जिलिङ र सिक्किमका नेपालीहरूको सन्दर्भ फेरि अर्कै छ । अंग्रेजहरूसितको सन्धि-सम्झौताले उनिहरू पारी रहे, हामी वारी रह्यौं । भारत अंग्रेजराजबाट मुक्त भएपछि टिष्टा-काँगडा नेपाललाई फिर्ता गर्नुपर्छ भन्ने विचारहरू पनि हामीबीच जिवितै छन् । दार्जिलिङ र सिक्किमतिरका नेपालीहरूले हामी नेपाली डायोस्पोरा हौं भन्दैनन्, उनिहरू भन्छन् हामीहरू भारतीय नेपाली हौं ।

    नेपाली भाषाका भारतीय साहित्यकार इन्द्रबहादुर राईलाई खोज्दै जाँदा यतै भोजपुर खोटाङतिर भेटिन्छ, तर उनको साहित्यलाई डायोस्पोराको जाातोमा पिस्न मिल्दैन । गोविन्दराज भट्टराई नेपालमा बसेर नेपालभित्रकै जनजीवन लेख्दछन् तर उनको उत्पत्ति खोज्दै जाँदा उनलाई हिन्द महासागर र बणारसतिर भेटिन्छ, तर उनको साहित्यलाई पनि डायोस्पोराको जाँतोमा पिस्न मिल्दैन । नेपालका आर्य जातिले धेरै अगाडि नेपाल प्रवेश गरेका हुन् तर त्योभन्दा पनि धेरै आगडि नेपालमा किरात जातिको राज्य थियो । तेसो र डायोस्पोराको परिभाषा र अवधारणा अनुसार नेपालका आर्य जातिलाई हिन्द महासागर या ब्रम्हपुत्रको डायोस्पोरा भन्न मिल्छ । शङ्ख उनिहरूले उतै समुन्द्रबाट ल्याए । यसो र उनिहरू अन्यत्रबाट छितरिएर नेपाल प्रवेश गरेका हुन् । उनिहरू राजनीतिक शरणार्थीका रुपमा कुलमण्डल शाहसित नेपाल भित्रिएका पनि हुन् । यद्दपि, यी तर्कहरू विवेकसम्मत छैनन् भन्नेमा म विश्वस्त छु । अर्का नेपाली विद्वान मोदनाथ प्रश्रतिजीका तर्क गराइलाई यहाँ प्रयोग गर्ने प्रयत्न मात्रै गरेको हुँ । उहाँ भन्नु हुन्छ -नेपालका क्षेत्रिबाहुन पनि आदिवासी हुन् । तर्कतर्कना जे गरे पनि विगत अढाई सय वर्षदेखि नेपालमा आर्य जातिको प्रभुत्व कायम भै आएको छ, सम्भवतः नेपालका तात्कालिक किरात शासकभन्दा यी आर्यहरू अलि बेसी बुद्धिमानी र षडयन्त्रकारी भएर होला । किनभने राजनीतिमा षडयन्त्र र बुद्धि दुवै आवश्यक पर्छ । तेसो र नेपाली साहित्यमा डायोस्पोराको जो चर्काचर्की चलिराछ यसका धेरै अर्थहरू लाग्न सक्नछन् ।

 

) केही अर्थहरू

) नेपाल बाहिरका साहित्यकारहरूलाई भन्दा नेपालभित्रका केही चिन्तकहरूलाई डायोस्पोरा विषयमा चासो छ । यसको अर्थ हामीभन्दा उनिहरू धेरै अध्ययनशील छन् र खुराफाती पनि ।

) विषेश गरी अमेरीका निवासी नेपाली साहिूत्यकारहरू डायोस्पोरा शब्दसित मरिहत्ये गरिरहेकाछन्, यसको अर्थ उनीहरू जसरी पनि गोविन्दराज भट्टराई मार्फत् नेपाली साहित्यमा स्टाबिल्स्ट हुन चाहन्छन् । डायोस्पोराको चर्चा गरेर फेरि गोविन्दराज भट्टराई पनि नेपालीका अन्य शास्त्रीय चिन्तकभन्दा नयाँ देखिन चाहन्छन् ।

) अहिलेको समयमा म नेपाली डायोस्पोराको गुन्जाइस देख्दिना तर यदि अन्य विद्वानहरूले विदेशमा लेखिने गरिएका नेपाली साहित्यलाई पहिचान गर्न सजिलोका लागि डायोस्पोरा शब्दलाई चला��"ं भन्ने आग्रह गर्छन् भने यसमा मेरो सहमति हुनेछ ।

) दुई बर्ष करारमा रोजगारीका लागि विदेश गएका नेपालीहरूले रचना गरेको साहित्यलाई डायोस्पोरिक साहित्य नभनौं । यसलाई प्रवास या प्रवासी साहित्य या अन्य कुनै नामले सम्वोधन गरौं । तेसरी नै उनीहरूलाई एनआरएनको सदस्यता पनि नबाँडौं ।

) नेपालको नागरिकता त्यागेर, सम्पूर्ण जायजेथा बेचेर बेलायतका ससाना बजारहरूमा बेलायतीले झैं बसोबास सुरु गरेका हाम्रा नेपाली दाजुभाइ तथा नेपाली दिदी बहिनीहरूले कालान्तरमा आएर बेलायतमा नेपाली डायोस्पोराको निर्माण गर्लान् । यिनीहरूलाई चाहिा एनआरएनको सदस्यता बाँडौं ।

) हङकङमा नेपालीहरूको बसाइ अनिश्चितकालीन हो । हामीसित हङकङ आइडी छ, नेपाली नागरिकता पनि छ, नेपालको पासपोर्ट छ, बेलायतको पासपोर्ट पनि छ । नेपालमा जायजेथा र आफन्तहरू पनि छन् । नेपाल आउने जाने क्रम हाम्रो निरन्तर चलिरहेको छ । यसर्थ हङकङमा नेपाली डायोस्पोरा नहोला ।

 

) टुङ्ग्याउनी- यसो भए हाम्रो साहित्य के ?

नेपाल बाहिर लेखिएको साहित्यलाई नेपाली डायोस्पोरा नभने पछि अब के भन्ने त ? झट्टै प्रश्न सुन्दा हामी अल्मलिन्छौं । मैले धेरै पहिलेदेखि भन्दै आएको छु कि नेपाली डायोस्पोराको स्थापना नभइसकेको अवस्थामा हङकङमा हामीले लेखिरहेको साहित्यलाई हङकङको नेपाली साहित्य/हङकङेली नेपाली साहित्य भनेर सम्वोधन गर्ने । एवं प्रकारले बेलायतको नेपाली साहित्य/बेलायती नेपाली साहित्य, अमेरिकाको नेपाली साहित्य/अमेरिकाली नेपाली साहित्य, खाडीको नेपाली साहित्य/खाडीय नेपाली साहित्य भन्ने ।

 

    विश्वभरि लेखिएका विविध नेपाली साहित्यलाई नेपाली डायोस्पोराको एउटै बोरामा खाँदेर गुन्द्रुक त होला तर विदेशमा लेखिएका नेपाली साहित्यको गम्भीर अध्ययन नहोला । जस्तो, दुबईको नेपाली साहित्यलाई दुबई डायोस्पोरा भनिएला तर डायोस्पोराको अर्थ/बुझाई दुबईका नेपालीहरूमा मिल्दैन, तब हाम्रो बौद्धिक इमान्दारितामाथि शंका गर्ने ठाउँ रहन्छ । डायोस्पोरा र उत्तरआधिुनिकताको नारा लगाएर देशविदेश घुमौंला हामी तर कालान्तरमा पछिल्लो पुस्ताले बौद्धिक दलालीको हिसाब-किताव गर्नेछन् । तेसो र गोविन्दराज भट्टराई र अमेरिकाका नेपाली साहित्यकारहरूले सर्वप्रथम डायोस्पोराको राजनीतिक, साँस्कृतिक र साहित्यिक अर्थ र मूल्य बुझ्न जरुरी छ । बतासको भरमा साहित्यिक चिन्तनमनन् गरिहेर्दा बाङ्गो इतिहास लेखिने भय रहन्छ । र, बाङ्गो इतिहास भनेको दुर्घटना हो । हामी दुर्घटनाबाट बाँचौं र नेपाली साहित्यलाई बचा��"ं । बेलायतमा होस् या अमेरिकामा, रूसमा होस् या जापानमा, कतारमा होस् या मलेशियामा, सिङ्गापुरमा होस् या हङकङमा, हामीले हाम्रो नश्ल, सास्कृति, भाषा र रीतितिथि बिर्सेर साहित्य लेखिरहेका छैनौं । तेसो र हाम्रो साहित्यलाई डायोस्पोराको आँखाले भन्दा साँस्कृतिक र जातीय समालोचनाको दिमागले अध्ययन-विश्लेषण गर्नु आवश्यक छ ।




1 2 3 4 5
please rate this article     Poor
Excellent    

 Visitor's Comments !
there are no comments...

Most recent articles in Others / विविध category

चाउचाउ साहित्यको प्रस्तावनापत्र
बुङखमाको नुङ वाईमाक
मुखाँ हानु जस्तो
कविता वाचनको पहिलो निमेक
पृथक उपन्यास 'अपमान' को तेस्रो संस्करण
राइफलको मूर्च्छनाले म फेरि बल्झिदै दुःखेँ
कार्यपत्र: नेपाली साहित्यसमाज र धर्मर्दशनप्रति आवश्यक एक नयाँ वैचारिक आयम
अस्तित्ववादी साहित्य (कार्यपत्र)
कवि हाङयुग अज्ञातद्वारा प्रस्तुत कार्यपत्र 'नेपाली साहित्यमा डायोस्पोरा' माथि टिप्पणी
कवि हाङयुग अज्ञातद्वारा प्रस्तुत कार्यपत्र 'नेपाली साहित्यमा डायोस्पोरा' माथि टिप्पणी
नेपाली साहित्यमा डायोस्पोरा

    Links
Column / स्तम्भ

    Random Pick
अजम्बरी माया तिमीलाई दिइ रहुँ लाग्छ
तिम्रै साथ हरपल बसि रहुँ लाग्छ
आँखा भरी तिमी भावनामा तिमी
मेरो हर धड्कनमा बहि दिन्छौ तिमी
उषाको किरणसँगै तिम्लाई देखुँ लाग्छ
तिम्रै साथ हरपल बसि रहुँ लाग्छ

    Statistics
Total Articles
670
Total Authors
231
Total Views
595814
Total Categories
15

  More Links

Srijanshil Sahitya Samaj Hong Kong, Online Literature Collection of all Genre ...
Copyright 2020 © www.literature.bagaicha.com