Send us your Literature

    Main Categories
Editorial / सम्पादकीय
Interview / अन्तर्वार्ता
Poetry / कविता
Story / कथा
Essay / निबन्ध
Drama / नाटक
Novel / उपन्यास
Criticism / समालोचना
Article / लेख
Lyrics / गीत/गजल
Memoir / संस्मरण
New Talent / नव प्रतिभा
Review / समिक्षा
English / अंग्रेजी
Others / विविध

  More Options
Interview / अन्तर्वार्ता
Most Viewed / धेरै पढिएका
Top Rated / धेरै मत पाएका
Videos / भिडियो
Photos / विशेष तस्वीरहरु
Published Books / सृजनशील साहित्य समाजबाट प्रकाशित पुस्तकहरु

  Advertisement


Titles Description    Advance Search

Published : April 16, 2010 | Author : चेवन श्री
Category : Essay / निबन्ध | Views : 1072 | Rating :

  
चेवन श्री

अस्ताइ जाने जीवनमा आशक्ति किन ?

आमरण कुर्सीमै निर्लिप्त किन ?

       माथिका हरफहरू स्व.गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई लक्षीत गरी मैले लेखेको थिए । मेरो ठहर थियो वहाँको सत्ता लिप्सा, हठी स्वभाव र रुखो व्यवहार नै राजनीतिक अस्थिरता र हिंशामा उत्प्रेरक थियो । तर म अ-राजनीतिक मान्छे, राजनीतिक चेत नभएको मान्छे अथवा भनौ स्व.भिमनिधि तिवारीको मान्यतामा राजनीतिक हिलोबाट दुर बस्न रूचाउने मान्छे, साहित्य फूलबारीमा डुल्न रूचाउने मान्छे ।

       मेरो हितैषी र साहित्यिक साथीहरू भने राजनीतिमा आबद्ध भएकोले म धेरै-थोर उनीहरूको कुरा बुझ्छु । साथीहरू मा��"वादी, कांग्रेस, एमाले अथवा यतै पूर्वैका लिम्बूवानमा पनि तल्लो तहदेखि उपल्लो स्तरसम्म कार्यरत छन् । तरपनि हामी सबै एकजुट भएर साहित्यमा बहुरङ्गवाद भन्दै सबै अस्तित्वको सिद्धान्त मान्दै, सबैको बैचारिक रङ्गलाई स्वीकार्दै, बहुलवादी चिन्तनलाई अघिसार्दै खटिरहेका छौं । साथीहरू ५०/५५ जिल्लामा पुगीसके । हामी देशव्यापी मात्र नभएर एसीया, युरोप अमेरीकातिर पनि सम्बन्ध विस्तार गर्न सफल भैसकेका छौं र अब यो बहुरङगवादको चौतारीलाई व्यवस्तीत गर्न क्षेत्रीय नेतृत्वको परिकल्पनामा डुबेका छौं । डुबीरहेको थिए कि पान्थरका धर्मेन्द्रबिक्रम नेम्बाङ्गले फोनमा भने- गिरिजाबाबु...

       हठात् गिरिजाबाबुको निधनमा स्तब्ध हुनपुगे... म हस्कोहिको निधनमा स्तब्ध हुनेगर्छु ।

       पान्थरका नेम्बाङ खलक अथवा धर्मेन्द्रविक्रम नेम्बाङका पुस्तौनीहरू गिरिजा, वि.पि.हरूका सहयात्री हुन् । गिरिजाबाबु प्रधानमन्त्री हुँदा उसले मेरै अगाडि हटलाइनमा फोन-वार्त्ता गरेको मलाई थुप्रै थाह छ । नेम्बाङजीको यो राजनीतिक चर्तिकला चाँहि मलाई अलि अपच हुन्थ्यो । र म थुप्रै पटक उसकै घरमा, बाटोमा, साहित्यिक सम्मेलनमा डिसकस गर्थे गिरिजा बारे । यो कुरा त सृजनशील अराजकताका उपेन्द्र सुब्बा, बहुरङ्गवादका रङ्गकविद्वय स्वपनील स्मृति, चन्द्रवीर तुम्बापो, दमकका रङ्गकर्मी, लेखक तथा मुक्त अभियानका प्रनेता प्रकाश आङदेङ्बेलाई पनि थाहा छ । मेरो कारण एउटै थियो, गलत छाप थियो- गिरिजाबाबुप्रति ।

तर वहाँको निधनमा शोकले स्वस्फूर्त जुन भीड निस्कियो, मा��"वादीका प्रचण्ड, बाबुरामहरूले जे भने, विभिन्न पार्टी नेताहरूले भने, राजासँगका कुराहरू भने मलामीमा अपनत्वभावको जुन शितल वातावरण बन्यो । त्यसले मेरो दृष्टिकोणमा तरलता ल्यायो । अनि मैले विगतका पुराना पत्रीकाहरू हेरे, अन्तराष्ट्रिय दबाब दाँजे, यसले केही थोरै भएपनि राजनीति बुझे भन्ने भयो र अन्तर तर्क-वितर्क भयो, विश्लेषण गरे, स्वविवेक प्रयोग गरे । अनि भ्रान्तिहरू रहेछन् हट्यो र निष्कर्ष यहि निकाले कि, गिरिजाबाबुले चाहनु भएको भए राजतन्त्र नै हुन्थ्यो । गिरिजाबाबुले नचाहनु भएको भए गणतन्त्र हुन्थेन । यहि निष्कर्ष निकाले, गिरिजाबाबुले जे भन्नुभयो, त्यहि गर्नुभयो । अरु राजनितिक अस्थिरता त स्वार्थपरक खेल र ब्यूरो क्रयाट्स रहेछ ।

       नेपालीहरू भावुक हुन्छन, असल हृदयकाहरू नै भावुक हुन्छन् असल हृदयका गिरिजाबाबुको देहत्याग पछि स्वतः उर्लिएको भीडले, भावनात्मक बतासले जुन माहोल सृजना गर्यो त्यसले यस्तै सोँच्न बाध्य पार्यो । त्यो भीँडमा कांग्रेस, कम्युनिष्ट र यो, त्यो फलाना जस्ता बैचारीक द्वन्द समाप्त पार्यो । अनि गिरिजाबाबु केवल कांग्रेसी रहन पाएनन् । मुलुककै अभिभावक भनियो । दक्षिण एसीयाकै भनियो र त्यहाँ क्रमभङ्ग देखियो ।

       हामी पनि यथास्थीतिबाट छलाङ्ग मार्दै, क्रमभङ्ग गर्दै साहित्य सृजनाबाट अघि बढिरहेका छौँ । बहुरङ्गवादको जन्म पनि क्रमभङ्गकै फल हो । साहित्य लेख्नेहरू घटना र परिस्थीतिबाट प्रभावित हुन्छन् र चुप बसिरहन सक्दैनन् । मैले पनि सकिन्, किनभने गिरिजाबाबु प्रतिको श्रद्धान्जलीमा जुन अपनत्वभाव देखियो, जुन एकत्वभावको परिस्थीति बन्यो- चाहे क्षणभर नै सहि यसले देशलाई निःशङ्कोहित गर्छ । र यस्तो हित हुने कुरालाई त हाम्रो साहित्यमा सिद्धान्त नै बनाउनुपर्छ भन्ने लाग्यो । अनि प्राण छोड्ने बेलासम्म पनि मिलेर जा��"ं भन्नुहुने गिरिजाबाबुको स्मृतिमा बहुरङ्गवादमा एउटा सिद्धान्त निर्माण भयो-अपनत्व भावको सिद्धान्त ।

       हामी साहित्यमा फरक धारबाट अघि बढेका अन्य सर्जकहरूसँग साहित्यिक वादहरूसँग पनि मिलेर नै जाँदैछौं । उनीहरूको रङ्गलाई महत्व दिएर नै रङ्गवादलाई बहुरङ्गवाद बनायौं । हामीले त सह-अस्तित्व भन्दै नै सबैप्रति अपनत्वभाव अघिदेखि दर्शाइ रहर्यौ । परिणाम यसले हाम्रो चिन्तनमा व्यापकता र विविधता ल्यायो ।अझ हामीमा एकता ल्यायो ।

       देशमा एकताको खाँचो छ । राजनीतिमा निखारीएका गिरिजाबाबु यहि एकताको डोरीलाई कस्न नै सत्तामा बस्नैपर्ने महशुश थिएछ, आशक्ति थिएनछ । त्यहिभएर उच्च राजनीतिक संयन्त्रको परिकल्पना गर्नुभएको रहेछ । ढिलैभएपनि भ्रान्ति हट्यो ।

       पोहोरसाल काठमाडौं मैतीदेवी मन्दिरमा एउटा बिहेभोजमा गिरिजाबाबुसँग भेट्ने मैले अवसर पाएको थिए । गफ गर्न सकिन्थ्यो । देह दुरी नजीक रहर्यो तर ममा सकरात्मकता थिएन । हामी आममान्छे मिडियाले जे भन्छ, त्यही सुन्छौं र चिया विश्लेषण गछौं । म त्यस्तै थिए र कुनै गफ भएन यद्यपी मैले नजीकैबाट नियाली रहे, कति चिटिक्कै परेर आउनुभएको थियो, कति अग्लो... फोटो पनि खिचाईहाल्ने । अहिले त केवल स्मृतिमा मात्र ताजा भएको छ ।

       गिरिजाबाबु नरहेपनि गणतन्त्र छोडीदिनु भएको छ । र अझैपनि यो गणतन्त्र जनताको खेतबारीतिर सिंचित हुनसकेको छैन । राजनीतिज्ञहरू सहमत-असहमत र आरोप-प्रत्यारोप मै सिमति देखिन थालेका छन् । जसले जनताको आशाको ध्रुवीकरण छरपष्टिएको छ । भारतीय नेता राजनाथ सिंहले नेपाललाई हिन्दुराष्ट्र बनाउँछु भन्नु, भारत बस्ने जोगी आएर पशुपतिमा यज्ञ गर्दै हिन्दुराष्ट्र बनाउँछु भन्नु- उसको पछि पूर्व राजा र केही राजावादी झुण्ड देखिनु । अनि सन्तनेता भनिएका र गिरिजाबाबुले बेलैमा प्रधानमन्त्रीबाट गलहत्याइदिएका बुढा नेता कृष्णप्रसाद भट्टराईले गणतन्त्रको खिल्लि उडाउँदै राजतन्त्र र हिन्दुराष्ट्रको माग गरेको देख्दा-अझै गिरिजाबाबुको आवश्यकता अथवा खाँचो महशुश हुन्छ ।

       वहाँको देहान्तपछि अभिनेत्री मनिषा कोइरालालाई पत्रकार महाशयहरूले दुनिया-दिवाना सोधे । मलाई रुची लागेको प्रश्न थियो कुन धर्म मान्नुहुन्छ ? मनिषा कोइरालाको उत्तर झन रुचीकार रहर्यो । "म अध्यात्मीक हुँ... " यसैबीच चर्चीत भारतीय स्वामी रामदेव आए र देशमा चर्चाको केन्द्रबिन्दुमा रहे । देशका प्रमुख नेता, व्यापारी कलाकार, सबै झुम्मिए । उनलाई पनि पत्रकारहरूले सोधे । हिन्दुराष्ट्र ? तर रामदेवले हिन्दुराष्ट्रको पटक्कै कुरा गरेनन् ।

       मा��"वादी अध्यक्ष प्रचण्ड प्रधानमन्त्री हुँदा पशुपतिनाथ मन्दिरमा पहिलो नेपाली पुजारी राखे, डा. गोपाल दाहाल । उनीसँग पनि एकदिन भेट भयो पशुपतिको कैलाश डाँडामा, जहाँ पितृमुक्ति महायज्ञ चलाइरहनु भएको थियो, श्री अघोरी श्मशानेश्वर चण्डीबाबा ज्यूले । भु.पु. पुजारी जी दाहाल पर्नु भएको र प्रचण्ड पनि दाहाल नै भएकोले अनेक शंका थियो त्यसबेला, कतै कामरेडले आफ्नै मान्छे त हुलेनन् पशुपतिमा ? तर त्यस्तो हैन रहेछ- नाता-साइनो केही पदैन रहेछ । काशीमा विद्यावरीधी गरेर आएका जनकपुर तिरका डा. दाहाललाई परखलिएर नै मूल पूजारीमा चुनिनु भएको रहेछ ।

       भू.पु. पूजारी जीले नेपाललाई हिन्दुराष्ट्र नै बनाउनुपर्ने विचारधारा राख्नु भयो बाबाजीसँग-त्यसबेला हिन्दुधर्मको व्यापक परिचर्चा भयो । वेद, पुराण, उपनिषद्का कुरा उठे । म अज्ञानिलाई धेरै लाभ भयो । बाबाजीले भन्नुभयो, धर्म भनेको हिन्दु हैन, धर्मका चार पाउ हुन्छन्, दया, शान्ति, सत्य, अहिंसा । यिनै चारपाउ टेकेर धर्म हिड्छ, धार्मिक हिड्छ । श्री अघोरी श्मशानेश्वर चण्डीबाबाले अझै भन्नुभयोः  'म हिन्दु हैन, धार्मिक हुँ, अध्यात्मिक हुँ । नेपललाई हिन्दुराष्ट्र हैन अध्यात्मिक राष्ट्रभन्दा सबैलाई चित्त बुझ्छ । हिन्दुको प्रमुख सिद्धान्त पनि यहि हो, सबै धर्मप्रतिको अपनत्वभाव ।'

       त्यो बेला डा. दाहालजीलाई चित्त बुझ्यो बुझेन थाह भएन तर वहाँ विद्धान हुनुहुँदो रहेछ भन्ने मैले बुझे र फेरि भेट्न केही सिक्न वहाँको फोन नं. मसँगका साथीले पनि मागे । तर वहाँले भन्नुभयो, म मोबाइल बोक्दिन, टि.भी. हेर्दिन, कम्यूटर चलाउँदिन, पत्रीका पढदिन... हामी स्तब्ध भयौं । वहाँ अर्कै युगका कर्म काण्डीय हुनुहुँदो रहेछ । त्यसबेला  अघोरी बाबाजीको मोबाइलमा भने कसैले फोन गरीरहेको थियो ।

       यो अघोरको फिलोसफी के हो ? भन्दै एकदिन लेखक तथा नेपाली काग्रेसका केन्द्रिय सदस्य एंव सभासद प्रदिप गिरी जीले मलाई सोध्नुभयो । तर वहाँको मोबाइलमा पनि फोन आयो र अर्को दिन ��"शो तपोवनमा गफ गर्न आउनुहोस् भन्दै व्यस्तता तेर्साउनु भयो । त्यहि हो संसार घोर छ । यात्रा अघोर छ । गिरिजाबाबु त्यतै जानुभयो, हामीले पनि एकदिन जानुछ । तर गिरिजाबाबुको देहान्तपछि त्यो देहले बोकि हिँडेको दायीत्व, मिलेर जाने अपनत्वभावको दायित्व, के रिक्तत्तामा, शुन्यतामै त्यसै खेर फाल्ने ?    

cheyone02@yahoo.com

बक्लौरी-, सुनसरी

(लेखक बहुरङ्गवादका नेतृत्वकर्त्ता तथा तर्कवादका प्रनेता हुनुहुन्छ ।)




1 2 3 4 5
please rate this article     Poor
Excellent    

 Visitor's Comments !
there are no comments...

Most recent articles in Essay / निबन्ध category

चिन्ता गर्नुपर्छ
मृत्यु फरवार्ड
भोग
चाल्दै-चाल्दै जीवन धूलो !
भुँवरीमा भिखम
पिञ्जडा भित्र कैद भएर आफ्नै गीत गाइरहेका क्यानरी चरीहरू
रातो राम्रो गुलियो मीठो
बाटो म्याद !
आँसु चुहेको कार्यक्रम
झिम्केको झोला
गिरिजाबाबु,अपनत्वभावको सिद्धान्त र हिन्दु हैन अध्यात्मीक राष्ट्र
नियात्रा इराकका रातहरू

    Links
Column / स्तम्भ

    Random Pick
मनकै रहर मरेपछि म त मलामी छु
सीसा रै'छ उनको माया फुटी धुलाम्य छु
कोही मेरो सारथी छ- यस्तो लाग्यो होला
तर्न सक्छु सयौं जङ्घार -जस्तो बर्खे खोला
हुन्न रै'छ भाग्य सबलाई रोई जलाम्य छु
सीसा रै'छ उनको माया फुटी धुलाम्य छु

    Statistics
Total Articles
670
Total Authors
231
Total Views
689794
Total Categories
15

  More Links

Srijanshil Sahitya Samaj Hong Kong, Online Literature Collection of all Genre ...
Copyright 2020 © www.literature.bagaicha.com