Send us your Literature

    Main Categories
Editorial / सम्पादकीय
Interview / अन्तर्वार्ता
Poetry / कविता
Story / कथा
Essay / निबन्ध
Drama / नाटक
Novel / उपन्यास
Criticism / समालोचना
Article / लेख
Lyrics / गीत/गजल
Memoir / संस्मरण
New Talent / नव प्रतिभा
Review / समिक्षा
English / अंग्रेजी
Others / विविध

  More Options
Interview / अन्तर्वार्ता
Most Viewed / धेरै पढिएका
Top Rated / धेरै मत पाएका
Videos / भिडियो
Photos / विशेष तस्वीरहरु
Published Books / सृजनशील साहित्य समाजबाट प्रकाशित पुस्तकहरु

  Advertisement


Titles Description    Advance Search

Published : October 27, 2009 | Author : प्रकाश थाम्सुहाङ
Category : Review / समिक्षा | Views : 992 | Unrated

  
प्रकाश थाम्सुहाङ
Author

कवि साम्ब ढकालको "तमसोत्सव" अँध्यारो उत्सव कविताकृति पढ्दै थिएँ झ्याप्प बत्ती गयो । अचम्म भो, उज्यालो छिनमै अँध्यारो भएर आयो । संयोग, अँध्यारो उत्सव के पढ्न थालेको थिएँ मलाई अँध्यारोले छोपेर ल्यायो । पानी पर्यापर्यै छ, अझै लोडसेडिङ निर्मुल भएको होइन । उदेक लाग्छ अँध्यारो सिवाय हामीले के पायौँ र ? आँधी त पटकपटक आएको हो यो देशमा । तर आँधीसँगै अँध्यारो आयो ।

आँधी र अँध्यारो उस्तै हुन् कि क्या हो

अँध्यारो र आँधी उस्तै हुन् कि क्या हो

आँधी आएको ठाउँमा अँध्यारो आउँदो रहेछ

अँध्यारो आएको ठाउँमा आँधी आउँदो रहेछ

सङ्ग्रहको पहिलो कविता पढ्दै थिएँ बत्ती गयो । अरू उज्यालोको विकल्पहरू कहाँ राखेँ पत्तो छैन । अलि अव्यवस्थित खालको छु म । जीवन व्यवस्थित बाँच्न कहिल्यै जानिनँ मैले । अब अँध्यारोमा चुपचाप बस्नुको विकल्प रहेन । अन्धकारमा मोबाइलको मधुरो उज्यलोले थोरै राहत दिन्छ । अब एक घण्टा बत्ती आउँदैन । यो एक घण्टा के गर्दै बस्ने होला ? बाहिर डुल्न जाऊँ झरी परिरहेछ । फेरि आज आँखामा दिनभरि देखेको रातो बिम्ब मात्र छ । रातो रङ्ग देख्यो कि वेगल मनोविज्ञानले पिरोलिन्छु म । कलरिस्टहरूलाई सोध्न मन लागेको छ, रातो रङ्गको अर्थ के हुन्छ हौ ? रातो - रगत - हिंसा, यस्तै कि ? आज देखिएको रातो बिम्बहरू कतै हिंसाको प्रकटीकरण त होइन ? हा ! फेरि हिंसा शब्द किन र कताबाट आयो सोचाइमा ? यो अँध्यारो, यो एकान्त अब सम्पूर्ण सोचाइहरूबाट सम्बन्धविच्छेद गरी ध्यानमग्न हुनुपर्यो । यो ध्यानमग्न अवस्थामा कृष्ण प्रसाईको जस्तो जेन कविताको जन्म हुन के बेर ?

आगोसँग डराउाथ्यो ऊ

जीवनको अन्तिम पल

अग्निस्नान गरेर

आगोमै बिलायो ।

 - कृष्ण प्रसाईं

त्यसो त सृजना गर्नु पनि ध्यान हो, योग हो भन्छन् जानकारहरू । सृजना पनि ध्यानको विधि नै होला । यद्यपि, सृजनाको ध्यान विधिमा परिपक्क भएर योगीको समकक्षीमा पुग्ने सृजनाकर्मीहरू चाहिँ थोरै होलान् । बैरागी काइाला, आई.बी. राई, कृष्णभूषण बल, श्रवण मुकारूङ सृजनाको ध्यान विधिलाई पार गरेर योगी बनिसके । हाङयुग अज्ञात, राजन मुकारूङ, उपेन्द्र सुब्बा लगायतका अनगिन्ती सृजनाकर्मीलाई अहिलेसम्मलाई ध्यानको चरणमै छन् । यो त भविष्यले बताउला उनीहरू योगी हुन्छन्, हुँदैनन् । कुनै बखत झोक चल्छ- के यी सृजनाकर्मीहरूको यो देशमा कुनै ��"चित्य छैन ? यिनीहरूप्रति यो देशको जिम्मेवारी वा उत्तरदायित्व छैन ? अस्ति श्रवण मुकारूङ र म बैरागी काइँलाको घर जाँदा उहाँले दुखेसो पोख्नुभयो- "हामी त बैठक कोठा सजाउन टेबलमाथि राखिएको गमलाको फूलजस्तै रहेछौँ ।" त्यत्रो वर्ष यो राष्ट्रको संस्कृति निर्माणमा लागेका स्रष्टाहरूको नियति यस्तै हुन्छ त ? निरङ्कुशताको विरूद्ध सडकमा ��"र्लेका स्रष्टाहरूको ठाउँ यस्तै हो त ? सृजनाकर्मीहरूलाई वेवास्ता गर्ने यो देशका नेताहरूको गिदीको गुणस्तर शून्यप्रायः रहेछ ।

बत्ती आयो । फेरि उज्यालो भयो । तर यो उज्यालो कतिन्जेल हो कुनै भर छैन । अब म कवि साम्ब ढकालको "तमसोत्सव" भित्र फेरि छिर्न चाहन्छु । तमसोत्सव माने अँध्यारो उत्सव । हो, हामी अँध्यारो उत्सव मनाउन अभिशप्त छौँ । कवि साम्ब ढकालसँग पोहोर नारायणघाटमा चिनजान भएको हो । हेटौडाबाट आएका कवि साम्ब ढकालसँग कालिका एफएमले गरेको बृहत् कविता गोष्ठीमा भेट भएको थियो । धेरै नबोल्ने, अन्तर्मुखी स्वभावका कवि साम्ब ढकालको आनीबानी मेरोसँग समानान्तर पाएँ । धेरै नबोल्ने भए पनि उनले कविताबाट भने धेरै बोलेका रहेछन् । उनले २०५७ सालमा "मान्छेहरू अजङको यात्रामा" कविता सङ्ग्रहबाट बोलिसकेका थिए । वर्तमानमा "तमसोत्सव"बाट बोलिरहेका छन्-

गीतको नाममा मसँग शोकगीतको विकल्पै छैन

जितको नाममा मसँग आदिम ऐतिह्यबाहेक केही छैन

मान्छे बन्न हिँडिरहेको मेरो युगीन यात्रामा

अजङ बाधाको गजबार तेर्सिरहेको छ

- दुर्घटित अर्को एउटा बिम्बबाट

 

जम्मा एक सय एक कविताहरूको सागालो हो "तमसोत्सव" । यी कविताहरूमाथि आफ्ना केही विचारहरू राख्नु अगाडि यो सङ्ग्रह विमोचनमा समीक्षकहरूले राखेका अभिव्यक्तिलाई सम्झिन चाहन्छु । विमोचनमा कविताको संरचना, सौन्दर्यदेखि लिएर शब्द छनौटसम्मको कुरा उठेको थियो । कवि श्यामलले भने-"तमसोत्सव" शीर्षक नै मलाई मन परेन । उच्चारण गर्न गाह्रो लाग्यो । अँध्यारो उत्सव मात्रै भनेको भए पनि राम्रो सुनिन्थ्यो । त्यस्तै, यो सङ्ग्रहका कविताहरूमा यस्ता केही शब्दहरू परेका छन्, जसले कवितालाई क्लिष्ट बनाएको छ । ती शब्दहरू नराखेको भए हुन्थ्यो ।

जिजीविषा हरेक पल

नयाँ खालका अनुभूतिले काँचुली

फेरिरहन्छ

-क्रमभङ्गबाट

त्यस्तै, श्रवण मुकारूङ बोले- "कविलाई कुनै पनि शब्द बर्जित हुँदैन । यति हो त्यो शब्दको प्रयोगले कविताको सौन्दर्य र बजनलाई कत्तिको बढायो ध्यान दिनु जरुरी हुन्छ ।" अनि तुलसी दिवस बोले- "कविले आफ्नो कविताको सुरक्षा आफै गर्न सक्नुपर्छ । यद्यपि, हिजो ठीक लागेको मान्यता आज गलत लागिरहेछ । त्यस्तै आज ठीक लागेको मान्यता भोलि गलत पनि लाग्न सक्छ । यसअर्थमा मान्यताहरूको अन्तिम निष्कर्ष नहुँदो रहेछ ।"

गजब लागेको थियो कवितामाथिको वैचारिक विमर्श । तीन पुस्ताका कविहरूको काव्यिक विमर्श । बीसको दशकको कवि तुलसी दिवस । तीसको श्यामल र चालीसको श्रवण मुकारूङको काव्यिक विमर्श सुन्दा गज्जब लागेको थियो ।

भग्न परिवेशको सपाट छायामुनि

धन्न तिमी आफूभित्रको उफानी गुम्फन सम्हालिरहेछौ

मलाई थाहा छ, यतिखेर तिमी धेरै अन्यमनस्क छौ

-नामहीन प्रसङ्गहरूबाट

मलाई लाग्छ प्रत्येक कविलाई कुनै न कुनै क्षण यस्तो बोध हुन्छ कि क्लिष्ट शब्दहरू राख्दा कविता बौद्धिक र सुन्दर लाग्छ । मलाई पनि कुनै क्षण यस्तै लाग्थ्यो । मैले मेरो कविता सङ्ग्रहमा पनि त्यस्ता केही कविताहरू राखेको छु । त्यो गलत थिएछ । हुन त कविताको बुझाई प्रत्येक मान्छेमा पृथक हुन्छ । परिभाषा बेगल हुन्छ । आफ्नै शैलीले कविता लेख्न प्रत्येक कविहरू स्वतन्त्र हुन्छन् । पुराना कविको शैलीगत सौन्दर्यगत, वैचारिक आंशिक प्रभाव नयाँ कविहरूमा अवश्यै पर्छ । तर, भीडबाट आफ्नो निजत्वले कुनै कवि एक्लो उभिन सक्छ कि सक्दैन ? मुख्य प्रश्न यो हो । श्यामल, श्रवण, तुलसी तीनै जना आफ्नो तर्कमा सही छन् । तर आफ्नो कविताको पहिलो समीक्षक साम्ब ढकाल नै हुन् । "तमसोत्सव" मा कवि साम्ब ढकालले उठएको वैचारिक चेतना समकालीन छ । विषयवस्तु हाम्रो समाजभन्दा पृथक् गएको छैन । प्रायः सबै कविताको वाक्यांशहरू लामा-लामा छन्, बल दाइको जस्तो । बल दाइले लामो वाक्यांशबाट पनि जुन कला दिन सके कवि साम्ब ढकालले दिन सकेनन् कि मात्र लागेको हो । त्यस्तै, कवितासङ्ग्रहको ४८ ��"ं कविता छ "टिप्पणी" । विषय राम्रो छ । यद्यपि, यो कविताको शैली र संरचना अरू कविको कवितासँग मिलेको पाएँ । शैलीमा निजत्व कुनै पनि कविको पहिलो सर्त हुनुपर्छ । अवचेतनले यस्तो मिल्यो भने सायद त्यो संयोग थियो । अन्त्यमा कवि साम्ब ढकाल अँध्यारो उत्सवमा रमाए पनि उनको काव्यिक यात्रा उज्यालो देखिरहेछु । उनलाई बधाई छ । तमसोत्सव बन्द गर्नुअघि उनको यो कवितांश-

नागासाकी र हिरोसिमाका वैराग्य

कुनै सांस्कृतिक कार्यक्रमको मञ्च अगाडि प्रचण्डको भावविह्वल मुखाकृति

बर्दीवालबाट बलात्कृत चेलीको उच्चाट लाग्दो चीत्कारमा

कुन बढी संवेदनशील छ कविज्यू ?

- टिप्पणीबाट




1 2 3 4 5
please rate this article     Poor
Excellent    

 Visitor's Comments !
there are no comments...

Most recent articles in Review / समिक्षा category

"बलिहाङतङनाम मेरो मानसपटलमा" मेरो विश्लेषण
जानु "काली"को जीवन भोगाईको "अनुभव"
बगैंचा डट कमको श्रृजनशील साहित्य जलयात्राको कुरा
गायक भिषण मुकारुङको
हत्केलाको आगो ताप्दा
स्व. लोकेश बोगटीको गीति एलबम
क्यानभासमा कोरिएका कथाहरु
गुत्थी सुल्झीन्छ की भयवादको ?
अधिकार र नश्लीयताको जिकिरः सङ्गीनको मूर्च्छना
कविता कृति “कुण्ठित मनका चित्कारहरू” एक बिचार
कस्तुरी झैं नयाँघरे
नारी चेतनाले सृजित युद्धको सपाट रुप
“अन्तरमनको चित्र” हङकङको प्रथम गजल संग्रह
कवि आठराईलीको 'कोसेली परदेशबाट'मा स्थानीयताको प्रयोग
प्रतिसमालोचना सिद्धान्तमा पात्रहरूसँग एक साँझ
'अन्तर्मनको चित्र'मा समालोचना र आलोचना दुबै
'यात्रास्पर्श' पाठकीय अनुभूती
जुनी जुनी गुन्जिरहने अन्तर्मनका तरङ्गहरू

    Links
Column / स्तम्भ

    Random Pick
मनकै रहर मरेपछि म त मलामी छु
सीसा रै'छ उनको माया फुटी धुलाम्य छु,
कोही मेरो सारथी छ- यस्तो लाग्यो होला
तर्न सक्छु सयौं जङ्घार -जस्तो बर्खे खोला
हुन्न रै'छ भाग्य सबलाई रोई जलाम्य छु
सीसा रै'छ उनको माया फुटी धुलाम्य छु,

    Statistics
Total Articles
670
Total Authors
231
Total Views
689765
Total Categories
15

  More Links

Srijanshil Sahitya Samaj Hong Kong, Online Literature Collection of all Genre ...
Copyright 2020 © www.literature.bagaicha.com