Send us your Literature

    Main Categories
Editorial / सम्पादकीय
Interview / अन्तर्वार्ता
Poetry / कविता
Story / कथा
Essay / निबन्ध
Drama / नाटक
Novel / उपन्यास
Criticism / समालोचना
Article / लेख
Lyrics / गीत/गजल
Memoir / संस्मरण
New Talent / नव प्रतिभा
Review / समिक्षा
English / अंग्रेजी
Others / विविध

  More Options
Interview / अन्तर्वार्ता
Most Viewed / धेरै पढिएका
Top Rated / धेरै मत पाएका
Videos / भिडियो
Photos / विशेष तस्वीरहरु
Published Books / सृजनशील साहित्य समाजबाट प्रकाशित पुस्तकहरु

  Advertisement


Titles Description    Advance Search

Published : October 07, 2009 | Author : पूर्ण इन्फादा
Category : Review / समिक्षा | Views : 2183 | Rating :

  
पूर्ण इन्फादा

          विश्वका अनेकन युद्धमा साम्राज्यवादीको साम्राज्य फैलाउन नेपाली रगत नबगेको कुनै ठाउँ बाँकी छैन । राष्ट्रिय सांस्कृतिक पीडालाई जीवन भोगाइका बीभत्स अनुभूतिसँग साट्दै वर्षौंदेखि उर्वर नेपाली युवाको स्वाभिमानयुक्त शिल्प आफ्नै भूस्वर्गमा खन्याउने उत्कट चाहनालाई सामन्तकृत सत्ताले सीमान्तकृत बनायो । न्यायसङ्गत र सहअस्तित्वपूर्ण अधिकारको आवाजमाथि निर्मम र नग्न बुट बज्रिएको दृश्य हेर्दै र जहान परिवारको आँखाबाट खसेको बलिन्द्र आँसु पुछ्दै युद्धमा धकेलिन विवश भए । पलपलको सकसपूर्ण कहर पिउँदै र थिलथिलाउँदै प्रत्येक दिन दुख्ने इतिहास ममताले सुमसुम्याइरहनुपर्ने के ब्रिटिस गोर्खाको नियति हो ? अनागरिकजस्तो दुर्भाग्यपूर्ण युद्धपीडा युद्धवीर बनेर भोगिरहनुपर्ने असङ्ख्य नेपालीले ! यिनै दुर्दान्त प्रश्नहरूको प्रतिसन्धानका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् स्रष्टा गणेश राईले भर्खरै प्रकाशित उनको तेस्रो कृति "युद्ध एम्बुसमा राइफलको सङ्गीत" कृतिमा ।

          विश्वमा चलेका विभिन्न युद्धमा प्रत्यक्ष संलग्न गणेश राईसँग राइफलको अनुभूति मीठो र नमीठो दुवै खालको छ । राइफल शब्दलाई साहित्यमा अनुवाद गर्दा पाठकलाई मीठो लाग्ने शैलीमा पीडात्मक अनुभूति पोख्छन् भने वस्तु राइफललाई जीवनको जोखिम उठाउँदै जीवनमाथि प्रहार गर्दा तीतो अनुभूति सुनाउँछन् । यसभन्दा पहिले प्रकाशित कृतिहरू "राइफलको नालबाट जीवन नियाल्दा" (उपन्यास, २०६२) र राइफलले फलाकेको जिन्दगी (कवितासङ्ग्रह, २०६३) दुवैमा राइफल शब्दको प्रयोग हुनु र तेस्रो कृतिमा त्यसलाई नछोड्नुले बीभत्स युद्धपीडाको त्रासदीले कुनै न कुनै रूपमा गणेश राईको मस्तिष्कमा नमीठो प्रभाव पारेको छ भन्ने कुराको पुष्टि हुन्छ ।

          युद्ध एम्बुसमा राइफलको सङ्गीत (२०६६) नेपाली उपन्यास साहित्यमा आएको एउटा विशिष्ट युद्ध उपन्यास हो । यस उपन्यासमा ब्रिटिस गोर्खा सैनिकले मलाया, इन्डोनेसिया, बोर्नियो, बर्मा आदि ठाउँमा अङ्ग्रेजी साम्राज्य बढाउनका लागि रगत र पसिना बगाउँदाको नग्न चित्र उतारिएको छ । असङ्ख्य नेपालीले अर्काको स्वार्थका लागि लडेको पीडा पस्किएका छन् उपन्यासमा राईले । साम्राज्यवादी बेलायतले नेपालीको गरिबी, रोजीरोटी, इमानदारिता र सोझोपनको फाइदा उठाउँदै सस्तो मूल्यमा कसरी युद्धमा लदाएको हुन्छ भन्ने कुराको प्रत्यक्ष दृष्टान्त हो यो उपन्यास । बेलायती स्वार्थका लागि युद्धमा होमिएका नेपालीले ज्यान गुमाउँदा र अङ्गभङ्ग हुँदा  के पाए भन्ने प्रश्न गरेको छ युद्ध एम्बुसमा राइफलको सङ्गीतले । अनि बाँचेकाहरूप्रति किन विभेदपूर्ण व्यवहार गर्छ भनेर पनि ��"ालो ठड्याएको छ ।

          युद्धवीर पात्रलाई उपन्यासको नायकका रूपमा चित्रण गरिएको र छाया नायकका रूपमा "" पात्रलाई सँगसँगै दौडाइएको यस उपन्यासले सन् १८१५ देखि हालसम्म नेपालीहरूले ब्रिटिस गोर्खा रेजिमेन्टमा रहेर युद्ध लड्दाको ऐतिहासिक पीडालाई देखाइएको छ । ब्रिटिस गोर्खा सेनालाई मान्छेका रूपमा होइन जनावरका रूपमा हेर्ने बेलायती दृष्टिकोणको उपन्यासमा धज्जी उडाइएको छ । करिब २५० वर्षको ब्रिटिस गोर्खा सेनाको इतिहासमा अहिलेसम्म आइपुग्दा पनि स्वत्वको अनुभूति नभएको कुरालाई टड्कारो रूपमा देखाइएको छ । यतिसम्म कि युद्ध एम्बुसमा पड्किएर छरपस्ट अवयवलाई गिद्ध र स्यालले आहारा बनाउँदा पनि अभिलेखीकृत नहुनुलाई उपन्यासमा देखाएर उपन्यासकारले एकदमै कारुणिक पक्षलाई उपन्यासमा देखाएका छन् । कतै स्वास्नीको लास अस्पतालमा पल्टिँदा लोग्ने युद्धमा लडिरहनुपर्ने बाध्यता त कतै युद्ध एम्बुसमा लोग्नेका अङ्ग-प्रत्यङ्ग छरपस्ट हुँदा स्वास्नी बेखबर भएर बस्नुपर्ने अनेकन पीडा छन् उपन्यासमा । उपन्यासमा सान्केन्मा र मनाहाङजस्ता पात्रहरूले यस्तै नियति भोगेका छन् ।

          उपन्यासकार गणेश राईले उपन्यासमा राष्ट्रिय सांस्कृतिक प्रेमलाई असाध्यै कलात्मक ढङ्गले देखाएका छन् । आफ्नो थातथलोबाट धरानको घोपा क्याम्पमा प्रवेश गरेपछि अपनत्वमा क्रमशः क्षयीकरण हुँदै जाने कुरालाई देखाएका छन् लेखकले । यतिसम्म कि आफ्नै देशमा विदेशी झन्डा छोएर कसम खाँदाखेरिको बीभत्स पीडाले जो कोही स्वाभिमानी नेपाली मुटु चरक्क चिरिने दृष्टिबिन्दु उपन्यासमा छ । युद्धका हरेक मोर्चामा नेपाली जातीय पहिचानको खोजी गरेका छन् लेखकले उपन्यासमा । घोपा क्याम्पको प्रवेशदेखि रेजिमेन्ट स्थल र युद्ध मोर्चाहरू सबैमा नेपाली सांस्कृतिक पहिचान, राष्ट्रिय र योद्धाको स्वत्वको हुर्मत लुटिएको कुरालाई उपन्यासले नग्न पर्दाफास गरेको छ । यस्तो हुँदा पनि नेपालले राज्यको तर्फबाट आफ्ना नागरिकलाई नहेर्नु विडम्बनाको विषयमा रूपमा देखाइएको छ ।

          काव्यात्मक भाषा शैलीको प्रयोग गरिएको उपन्यास "युद्ध एम्बुसमा राइफलको सङ्गीत" मा जनबोलीको प्रयोग भएको छ । काव्यात्मक भाषाले उपन्यासलाई अझ सशक्त बनाएको छ । पात्रहरूले बोल्ने भाषा खाँटी झर्रो पाइन्छ । सांस्कृतिक मिथहरू र कतिपय पात्र सांस्कृतिक नामकै छन् । लाहुरेहरू स्वदेश फर्किंदा दुहुनो गाई सम्झि प्रवृत्तिप्रति सटिक व्यङ्ग्य गरेका छन् उपन्यासकारले कृतिमा ।

          उपन्यास यति सशक्त हुँदाहुँदै र साम्राज्यवादको चर्को विरोध हुँदाहुँदै पनि उपन्यासले वैचारिक स्पष्टता भने लिन सकेको छैन । चीनमा भएको सांस्कृतिक क्रान्ति र तिमानमेन स्क्वायरमा भएको साम्राज्यवाद र छाडा प्रवृत्तिमाथिको दमनलाई उपन्यासले चर्को विरोध एकातिर गरेको छ भने अर्कोतिर बेलायती साम्राज्यको विरोध झन् चर्को छ । यहाँनेर चिनियाँ सांस्कृतिक क्रान्ति साम्राज्यवादी संस्कृति विरूद्ध अभिव्यक्त विचार हो भन्ने कुरालाई बुझ्न नसक्नु लेखकको वैचारिक अस्पष्टता हो कि भन्ने शङ्का उत्पन्न भएको हुन्छ उपन्यासमा ।

          जे होस्, नेपाली उपन्यास साहित्यमा आजसम्म लुकेर बसेको विषयवस्तुलाई उपन्यासकारले उजागर गरेका छन् । युद्धमा प्रयोग हुने कोड भाषाको प्रयोगले उपन्यासलाई आकर्षक बनाएको छ । पाठकले यो उपन्यास पढेर युद्ध मनोविज्ञान र नेपाली सांस्कृतिक मनोविज्ञानसमेत बुझ्न सक्नेछन् । आजसम्म नेपाली उपन्यास जुन परम्परा र ढर्रामा लेखिँदै आएका थिए त्यसमा "युद्ध एम्बुसमा राइफलको सङ्गीत" उपन्यासले क्रमभङ्ग गरेको छ र नयाँ क्रमको सुरुआत गरेको छ । उपन्यास लेख्ने लेखकहरूलाई नयाँ विषयवस्तुमा घोत्लिन बाध्य पारेको छ । नेपाली उपन्यास लेखनको परम्परामा यस उपन्यासले नयाँ विषयवस्तु, शैली, कला र शिल्पलाई भित्र्याएको छ । नेपाली उपन्यास साहित्यको विशिष्ट र गर्व गर्न लायकको उपन्यास हो भन्न हिचकिचाउनु पर्दैन ।




1 2 3 4 5
please rate this article     Poor
Excellent    

 Visitor's Comments !
there are no comments...

Most recent articles in Review / समिक्षा category

"बलिहाङतङनाम मेरो मानसपटलमा" मेरो विश्लेषण
जानु "काली"को जीवन भोगाईको "अनुभव"
बगैंचा डट कमको श्रृजनशील साहित्य जलयात्राको कुरा
गायक भिषण मुकारुङको
हत्केलाको आगो ताप्दा
स्व. लोकेश बोगटीको गीति एलबम
क्यानभासमा कोरिएका कथाहरु
गुत्थी सुल्झीन्छ की भयवादको ?
अधिकार र नश्लीयताको जिकिरः सङ्गीनको मूर्च्छना
कविता कृति “कुण्ठित मनका चित्कारहरू” एक बिचार
कस्तुरी झैं नयाँघरे
नारी चेतनाले सृजित युद्धको सपाट रुप
“अन्तरमनको चित्र” हङकङको प्रथम गजल संग्रह
कवि आठराईलीको 'कोसेली परदेशबाट'मा स्थानीयताको प्रयोग
प्रतिसमालोचना सिद्धान्तमा पात्रहरूसँग एक साँझ
'अन्तर्मनको चित्र'मा समालोचना र आलोचना दुबै
'यात्रास्पर्श' पाठकीय अनुभूती
जुनी जुनी गुन्जिरहने अन्तर्मनका तरङ्गहरू

    Links
Column / स्तम्भ

    Random Pick
यो सृष्टि सिर्जना
यो गीत गुञ्जनमा
तिम्रै मात्र राग
अनि
नवरसले भरिएको छ
खैः यो बेला कुन अंगबाट

    Statistics
Total Articles
670
Total Authors
231
Total Views
688530
Total Categories
15

  More Links

Srijanshil Sahitya Samaj Hong Kong, Online Literature Collection of all Genre ...
Copyright 2020 © www.literature.bagaicha.com