Send us your Literature

    Main Categories
Editorial / सम्पादकीय
Interview / अन्तर्वार्ता
Poetry / कविता
Story / कथा
Essay / निबन्ध
Drama / नाटक
Novel / उपन्यास
Criticism / समालोचना
Article / लेख
Lyrics / गीत/गजल
Memoir / संस्मरण
New Talent / नव प्रतिभा
Review / समिक्षा
English / अंग्रेजी
Others / विविध

  More Options
Interview / अन्तर्वार्ता
Most Viewed / धेरै पढिएका
Top Rated / धेरै मत पाएका
Videos / भिडियो
Photos / विशेष तस्वीरहरु
Published Books / सृजनशील साहित्य समाजबाट प्रकाशित पुस्तकहरु

  Advertisement


Titles Description    Advance Search

Published : May 24, 2009 | Author : अशोक राई
Category : Review / समिक्षा | Views : 758 | Rating :

  
अशोक राई

प्रकाश छाङ्छा हङकङका पाका कवि हुन् । उनी मिलनसार, हँसिला र ससिला छन् । जीवनका तिक्तताहरुलाई उनले साहित्यमा कतैपनि पोखेको पाइन्दैन । न त जीवन प्रति उनी कहिले निरास नै देखिन्छन् । पिउने कुरामा कवि हरिभक्त कटुवालको याद दिलाउने कवि छाङ्छा साहित्यमा भने उनी जस्तो निरासावादी छैनन् । बरु आफ्ना सृजनाहरुमा उनले देशको माया व्यक्त गरेका छन् । जीवन र जगतका यथार्थहरु उजागर गरेका छन् । राजनैतिक वेथितीलाई व्यंग्य गरेका छन् । जहाँपुगे पनि कविता सुनाउन पछि नहट्ने र कविता भने पछि मरिहत्ते गर्ने बानी छ कवि छाङ्छाको । मीठा स्वरका पनि धनी कवि जुनसुकै गित गाएर साथीभाइलाई रमाइलो गराउाछन् । संसारका तीस भन्दा ज्यादा मुलुक घुमेका लाहुरे कवि छाङ्छा उतिकै रोमान्टिक पनि छन् । उनी आफ्नो लाहुरे जीवनको विगतप्रति न दुःखी छन् न खुसी छन् ।

 

यतिखेर कवि प्रकाश छाङ्छाको हङकङबाट प्रकाशित कविता कृति 'पुल तरेपछि हराएको मान्छे' भित्र घुमफिर गर्दैछु । कतै हराएको मान्छे फेला पो पर्छ की भनेर सोँच्दैछु । कवि छाङ्छा स्वयं आज पुल तरेपछि हराएका मान्छे जस्तै देशभन्दा इतर भूगोलमा गुमनाम झैं छन् । तर उनको कविताले भन्न खोजेको 'हराएको मान्छे भन्नु देशको वेथितीले हराउने मान्छेको कुरा हो । तत्कालिन देशको द्वन्दले र अद्यापी देशमा विध्यमान  वाध्यात्मक नियतीहरुले पुलहरु भत्किए, मानवीय समवेदना भत्कियो, परिवार, समाज र देश भत्कियो । पुल त एउटा विम्ब हो । विस्थापितहरु सबै पुल भत्किनुको नियतिमा कता कता पुगे र हराए । र पुल तरेका कतिपय मान्छेसमेत गुमनाम भए र बेखबर भए । तिनै मान्छेको खोजी गरेकाछन् कविले ।

 

भर्खर भर्खर निमोठा भएको

साँघु तरेपछि अल्मलिएको

एउटा राहगिर सरह

फगत बटूवा

यो भूमी

हिजै मात्र तरेको पुल

सायद आज विध्वंसिएको छ ।

(पुल तरेपछि हराएको मान्छे )

 

गोर्खाली लाहुरेहरुले विश्व विजय गरे । संसारलाई छक्क पारे तर आफू भने साधै पराजित भए आफैदेखि । पहिलो र दोश्रो विश्वयुद्धमा मात्रै पनि करिब पैंतालीस हजार ज्यादा गोर्खाली सेनाले साहदात प्राप्त गरे । तर कुनै समय भिक्टोरिया क्रस पाउने तुल बहादुर पुन जस्ता योद्धालाई उपचारको लागि समेत भिसा दिन मानेन ब्रिटिश सरकारले । गोर्खालीहरुले रगत दिए उस्को साम्राज्य विस्तारका लागि, बलिदान गरे आफूलाई तर पाएनन् केही पनि । अन्ततः फ्याँकिए मात्र रछ्यानमा फोहोर फ्याँकिए सरी । सायद त्यसैले कवि आफ्नो कवितामा आफैलाई यसरी चित्रण गर्छन् ।

 

विश्वयुद्ध विजयी

बहादुर गोर्खाली

तर आफैसाग हारेको

पराजीत अनुहार ।

(पराजीत)

 

झण्डै चार दशक देखि काब्य खेती गर्दै आएका कवि प्रकाश छाङ्छाका यस भन्दा अघि पनि पाँच कृतिहरु बाहिर आइसकेका छन् । हुन त लाहुरे पृष्ठभूमीबाट आएका कविहरुमा रामकृष्ण बान्तावा, गणेश राई, टंक वनेम, विश्वदिप तिगेला लगायत अन्य श्रष्टाहरुले लेखेरै नाम कमाई रहेका छन् । अरुपनि होलान् मेरो जानकारीमा नआएका लाहुरे साहित्यकारहरु । तर प्रकाश छाङ्छा नामको पछि नलागी लेखिरहने कवि हुन् । कवि छाङ्छाका कविता संग्रहहरु युगबोधमा झुण्डीएका आभाषहरु २०३२ मा, पराजित अनुहारहरु २०३५मा, १९ वर्षे युद्ध २०३६मा, भग्नावषेश मायाका छालहरु २०४५मा, अभिव्यक्ति केही आवाज २०४७ र १७ वर्षपछि यो कृति  पुल तरेपछि हराएको मान्छे २०६४ मा प्रकाशित भएकोछ । अझै कविता, गीत र मुक्तक संग्रहहरु प्रकाशोन्मुख लाइनमा छन् । हुन त कवि  छाङ्छा आफ्ना समकालीन कवि तथा साहित्यकारहरुमा चर्चित र परिचित नै छन् । तथापी यति धेरै कृतिहरुका धनी कवि आज हङकङको दुनीयामा बेखबर बाँचीरहेका छन् । उनकै कविता जस्तो ।

 

हामी विस्थापित मान्छे

विस्थापित हाम्रो संघर्ष

भोकाएका आत्माहरु

अँध्यारोमा बाँच्ने रुखो कथा भएर

(हामी विस्थापित एउटा जीवनशैलीबाट)

 

लाहुरे कविहरु गणेश राई र प्रकाश छाङ्छाले संभवत एकैसाथ फोकल्याण्डको युद्ध लडे । आफ्नो ज्यान जोगाउादै अर्जेन्टिनी सैनीकहरुलाई हायलकायल बनाए । गणेश राईले लाहुरे जीवनमा भोगेका यथार्थहरुलाई साहित्यमा पस्किए र उनको शैली र विषय समवेदनाले धेरै पाठकको मन पनि छोयो । यता प्रकाश छाङ्छा भने आफूले भोगेका ती क्षणहरु प्रति एक प्रकारले उदासीन छन् साहित्यमा । उनी त देशको बेथिती र जीवन र जगतका अन्य अवयवहरुलाई केलाउनमै मज्जा लिइरहेका छन् । कवि आफ्नो कविता मेरो आजको रहर र मौन हड्तालमा यसो भन्छन् -

 

आज मलाई भाङ्ग पिएर

एकोहोरो रोइरहने इच्छा छ

साँच्चै आज मलाई

यी बाँई लगाइएका हातहरु देखेर

रोइदिन मन लागेको छ ।

(मेरो आजको रहर)

 

 

एउटा अस्थी रुागेर शायद

भोलि रुख फूल्ने छ

सन्त्रास ब्याउने एउटा देश जस्तो

(मौन हड्ताल)

 

आखिर मानिस जीवनमा अनुभुती नीरपेक्ष भएर बाँच्न सक्दैन । आफूसँगै मानिसहरु दुःखको खण्डहर बाँचीरहेका हुन्छन् । समस्याको पहाड र तृष्णाको सागर बाँचीरहेका हुन्छन् । अनिगिन्ति रहरहरु समयको छालले बगाइ लान्छ । समयले मस्तिष्कमा केवल पदचिन्ह छोडीदिन्छ ।

...............

रातहरु म पछि थिए

म अघि अघि

जिन्दगीलाई हत्केलाभरि लिएर

(रहरहरु बगाएको रात सूर्योदयका पदचिन्हहरु)

 

कृति प्रकाशनको सत्र वर्षे ग्यापलाई हेर्दा र पुल तरेपछि हराएको मान्छे नामको कृतिलाई हेर्दा सांकेतिक रुपले आफैलाई कविले उक्त मान्छेको रुपमा हेरेको हो की झैं पनि लाग्छ । अथवा यो एउटा संयोगमात्र । देश छोड्नु र छोड्नु पर्ने वाध्यताले गैर् भूगोलमा परिचयविहीन हुनु पनि नियति नै हो । कवि स्वयं एउटा दृष्टान्त भएकाछन् भूमी पलायनको । यस्तै र यिनै वर्तमान प्रति वितृष्णा पोख्दै भोलिको खंग्रास भविष्यलाई अन्दाज लगाउाछन् कवि विज्ञापन शिर्षकको कवितामा ।

 

यस्तै एउटा अर्ध अस्तित्व लिएर

यस्तै अर्ध घोषणा म गर्दैछु

आऊ ! यहाँ उम्मेद्धार भएर उभ

मेरा बाचा बन्धनहरुलाई

भोग बन्धक राख्नको निम्ति

किनकी मेरो बर्तमान फाटिसकेको छ

किनकी मेरो भविष्यमा ग्रहण लाग्ने भएको छ ।

(बिज्ञापन)

 

व्यक्तिगत आचरणलाई हेर्दापनि कवि छाङ्छा सादा मानिस छन् । सस्तो नामको लागि गुट् बनाउँदै हिँड्ने र आस्था बेँच्ने काम उनीबाट होला भन्न सकिन्न । कथित सांसरीक बडप्पन् र मान सम्मान प्रति उदासिन छन् कवि । कविलाई ठूलो हुनुसँग सरोकार छैन । नाम कमाएर अमर हुनु छैन । चौबाटोमा सालिक हुनुको रहर छैन । स्मारिकामा स्मरणीय हुनु छैन । आफू जे छु जे थिएँ त्यहि रहनुमै उनलाई मज्जा छ । खोक्रो मान सम्मान प्रति व्यंग्य गर्दै कवि लेख्छन् ।

 

मलाई चौताराहरु देखि खुल्ला गरिदेऊ

स्मारिकाहरुदेखि गलहत्याइदेऊ

सुन्नेहरुले बुझ्नेछन्

एउटा समयमा मेरो संसार थियो

संसारको एउटा म थिाए ।

(मेरो फोटो नराख्नु, मेरो सालीक नराख्नु)

 

नेपालको राजनैतीक क्रान्तिहरुमा लेखक साहित्यकारको उत्तिकै भूमिका रहि आएकोछ । २०६२/६३को जन आन्दोलनताका सडक र समारोहहरुमा सुनाइएको कवि श्रवण मुकारुङ्गको बिषे नगर्चीको बयान कविता मात्रै पनि राजतन्त्र ढल्नुमा ठूलो दृष्टान्त थियो । लेखक साहित्यकारको कलमको शक्तिलाई कदापी नजर अन्दाज गर्न सकिन्न । २०३६ सालको राजनैतीक क्रान्तिताका छाङ्छा लगायतका कविहरुको कविता क्रान्ति जमातको अभियानमा सुनाइएको सडक कविता पनि यस संग्रहमा समावेश गरिएकोछ । यसमा भएका शब्दहरु क्रान्तिचेतले ��"तप्रोत छन् र विद्रोही छन् । तत्कालीन पञ्चायती शासनको दमनको विरुद्धमा जनताका असन्तुष्टीलाई कविले आफ्नो कवितामा यसरी व्यक्त गरेका छन् ।

 

मूर्दा शान्ति

बाफिएको बिरोध

निस्सासिएको असन्तुष्टि लिएर

बाँचेको एउटा इतिहास सागसागै

दौडिएको यो सडक

आज कहालिएको छ

दमनको इतिहासलाई भत्काउन

(सडक-एक अभिब्यक्ति)

 

 

अन्ततः पञ्चायत त ढल्यो । तथापी त्यसको अवशेष भने बाँकी रहयो । कालान्तरमा राजतन्त्रले फेरी टाउको मात्र उठाएन एक्काइसौं शताब्दीमा जनतामाथि त्यसले आफ्नो वर्चश्व लाद्न खोज्यो । राजतन्त्रको उल्टो बुद्धी आफ्नो उन्नतीमा प्रत्यूत्पादक बन्यो । र त्यो कहिले नउठ्नेगरि थला बस्यो । जुन कुरा व्यंग्यात्मक शैलीले कवितामा कविले पोखे ।

 

हे मानुस !

नखानु पर्ने थियो, पाएजति सबै हसुर्यौ

पचेन पेटमा तिम्रो आखिर सबै ��"कल्यौ

नमच्चिनु थियो तिमी साह्रै मच्चियौ

आखिर बजारियौ नउठ्ने गरि थच्चियौ

(अन्तिम साशक)

 

जेहोस कवि छाङ्छाले नेपाली बांङमयलाई देश विदेशमा रहेर दिएको योगदान कम महत्वपूर्ण छैन । भलै वहाँको योगदानलाई कसैले कदर नगरेको होस् । वहाँ पहुाचे कवि जहाँ ना पहुाचे रवि भने झैं छाङ्छा भावनात्मक एवं भौतिक रुपले पनि संसार पुगेका छन् । तर जहाँ पुगे पनि उनी देशको निस्वार्थ माया गर्छन् । देश कै बारेमा सोँचिरहेका हुन्छन् । अन्तमा वरिष्ठ कवि छाङ्छालाई मेरो सादर सलाम ।




1 2 3 4 5
please rate this article     Poor
Excellent    

 Visitor's Comments !
there are no comments...

Most recent articles in Review / समिक्षा category

"बलिहाङतङनाम मेरो मानसपटलमा" मेरो विश्लेषण
जानु "काली"को जीवन भोगाईको "अनुभव"
बगैंचा डट कमको श्रृजनशील साहित्य जलयात्राको कुरा
गायक भिषण मुकारुङको
हत्केलाको आगो ताप्दा
स्व. लोकेश बोगटीको गीति एलबम
क्यानभासमा कोरिएका कथाहरु
गुत्थी सुल्झीन्छ की भयवादको ?
अधिकार र नश्लीयताको जिकिरः सङ्गीनको मूर्च्छना
कविता कृति “कुण्ठित मनका चित्कारहरू” एक बिचार
कस्तुरी झैं नयाँघरे
नारी चेतनाले सृजित युद्धको सपाट रुप
“अन्तरमनको चित्र” हङकङको प्रथम गजल संग्रह
कवि आठराईलीको 'कोसेली परदेशबाट'मा स्थानीयताको प्रयोग
प्रतिसमालोचना सिद्धान्तमा पात्रहरूसँग एक साँझ
'अन्तर्मनको चित्र'मा समालोचना र आलोचना दुबै
'यात्रास्पर्श' पाठकीय अनुभूती
जुनी जुनी गुन्जिरहने अन्तर्मनका तरङ्गहरू

    Links
Column / स्तम्भ

    Random Pick
भन्छन्, "जित्नेको ईतिहास हुन्छ
हार्नेको सम्झनामात्र वाँकी रहन्छ"
हामी, कहलिएको "भुसतिघ्रे,"
"भोटे," "लाहुरे," "स्वांठ,"
हरूवाहरूलाई
धेरै गहिरो चोट र व्यथाहरूका सम्झनाहरूमात्र वाँकी छ

    Statistics
Total Articles
670
Total Authors
231
Total Views
615761
Total Categories
15

  More Links

Srijanshil Sahitya Samaj Hong Kong, Online Literature Collection of all Genre ...
Copyright 2020 © www.literature.bagaicha.com