Send us your Literature

    Main Categories
Editorial / सम्पादकीय
Interview / अन्तर्वार्ता
Poetry / कविता
Story / कथा
Essay / निबन्ध
Drama / नाटक
Novel / उपन्यास
Criticism / समालोचना
Article / लेख
Lyrics / गीत/गजल
Memoir / संस्मरण
New Talent / नव प्रतिभा
Review / समिक्षा
English / अंग्रेजी
Others / विविध

  More Options
Interview / अन्तर्वार्ता
Most Viewed / धेरै पढिएका
Top Rated / धेरै मत पाएका
Videos / भिडियो
Photos / विशेष तस्वीरहरु
Published Books / सृजनशील साहित्य समाजबाट प्रकाशित पुस्तकहरु

  Advertisement


Titles Description    Advance Search

Published : October 17, 2008 | Author : प्रदिप कन्दङ्वा
Category : Review / समिक्षा | Views : 1001 | Rating :

  
प्रदिप कन्दङ्वा
Author
          संगीतका तीन संघटकहरू भएको मानिल्याउँदा केन्द्रमा शब्द आसिन भएको मान्नुपर्दछ । शब्दको मियो समातेर संगीत र स्वरले आकार ग्रहण गर्दछन् । स्रष्टाको चेतनामा जब कुनै तार झंकृत हुन्छ तब त्यहाँ सहसा कुनै धुन तरंगित हुन्छ तर पूर्ण चेतनामा नभई अवचेतनमा हुन सक्दछ । तरंगित त्यहीं धुनको इर्दगिर्द केवल चेतनमा मात्रै होईन परन्तु चेतनाको अतल गहिराईमा थिग्रिएका, अब उप्रान्त भावना मात्र होईन विचार सहितका शब्दहरूनै गीत बनेर सतहमा उत्रनुपर्दछ भन्ने आग्रह हो, दुराग्रह होईन । यसरी शब्दमा निहित संगीतका धुनहरू भावनाको कोमल बाटो भएर पहिल्याउँछन् संगीतकारहरू भनेर दावी गरिदिँदा के कति होचो अर्घेलो पर्ने हो भन्न सकिएन । शब्द र संगीतको संयुक्त प्रयोजनबाट निर्मित गीतको गेडामा स्वर भर्छन् गायकहरू जो प्राकृतिकरूपमा स्वरसम्पन्न हुन्छन् । स्वर एउटा प्राकृतिक गुण हो । जो प्राकृतिकरूपले दरिद्र छ उसले यो प्रयास गर्नु सोह्रैआना गलत भनिहाल्न पनि सकिदैन, किनभने यदाकदा बडी मेहनतका कारण या अपवादिक रूपमा त्यस्ता गायकहरू पनि सफल भएको देख्न सुन्नमा आएको कुरा झुटो बुझ्नु हुँदैन । समग्रमा संगीत पनि जीवन जस्तै अपरिभाषित हुनेरहेछ । अथवा संगीतको सर्वमान्य परिभाषा नहुनेरहेछ, भन्ने लागेको छ ।
          मैले डि. बि. पालुङ्वालाई एक ससक्त कविको रूपमा लामो समयदेखी सुन्दै, पढ्दै र चिन्दै आएको थिएँ । एकदिन उनले साँगितक एल्बमको तयारीमा आफू जुटिरहेको बताउँदा मनमा अनेकौं उत्सुकताहरु पलाएका थिए । पलाएका उत्सुकताहरू सेलाउन सेलाउन लाग्दा उनले "आलाप" नामको एक सांगीतिक एल्बम मेरो हातमा थमाई दिए । त्यतिखेर उनको आँखामा आलोकित हर्षानुभुती मैले ऐकै निमेश अवलोकन गर्न भ्याएको थिए । कामको थुप्रै चट्टारोबाट जबरजस्ति उम्किएर म आलापको बिमोचन समारोहमा सरिक हुन पुगेको थिए । त्यहाँ आलापबारे केही बोलिरहँदा परोक्षमा एउटा डरले गाँजिरहेको थियो । मैले आलापलाई दोहोर्र्याएर सुन्न भ्याएको थिईन । कतै आलाप उपर प्रलाप पो भइरहेको छ कि भन्ने एउटा धमिलो शंका मनमा हुर्किरहेको थियो । आलापमा आठ गीतहरू समाहित भएका छन् । डि.बि. पालुङ्वाको एकल रचनामा बरिष्ठ संगीतकार दिनेश सुब्बा लगायत नेपालका ख्यातिप्राप्त संगीतकारहरूले संगीत दिएका छन् । त्यसैगरी स्वरका राजा राजेस पायल राई समेतलाई डि.बि.ले आफ्नो एल्बममा समेटेका छन् । राजेस पायल लगायत अरू पनि हस्ति गायकहरूले यो एल्बममा स्वर भरेका छन् । डि.बि.ले आफूलाई कविताबाट गीततर्फ संक्रमित गराउँदा के कति संकष्टहरू झेले होलान् ? बेला बखत त्यतातिर मन सर्किरहन्छ । गीत लेखनमा एउटा संकुचनको अवस्था रहन्छ कवितमा जस्तो उन्मुक्ति हुँदैन । लगभग हात खुट्टा बाँधिएको लाचार अवस्थामा गितका शब्दहरू कोरलिन्छन् । तर जति कष्टसाध्य गरेर गितकारले गीत सिर्जना गर्छ त्यस अनुपातमा क्रेडिट पाउँदैन । यो दुखद बिडम्बनाबाट गीतकारहरू मुक्त हुन अब गीतमा कला, भावना र विचारको पनि खरो सम्मिस्रण हुनुपर्दछ । गीतमा भावनामात्र हुँदा स्रोताले गीत सुनेर आन्नद उठाउँछ र उसले सिधा स्वरसँग मात्र आफ्नो सम्बन्ध बनाउँछ । जब गीतमा विचारपक्षले आफ्नो ठाउँ बनाउँछ तब विचारले स्वाभाविक रूपमा स्रोताको दिमाग कोतर्न थाल्छ, परिणाममा स्रोता र गीतकारबिच एउटा पुल बाँधिन सक्छ । विचार र सिद्धान्त बोकेका गीतहरू विशुद्ध मनोरन्जनको कित्ताबाट अलग्गै हुनुहुँदैन तर गीत पनि समाज र राष्ट्र परिवर्तनको संवाहक हुनुपर्दछ, केवल मनोरन्जनमात्र गितको अभिष्ट हुनु हुँदैन । सिर्जनामा बिचार हावि भएपछि त्यसको कलापक्ष कमजोर हुन्छ भन्ने पुरातन मान्यताबाट निर्देशित छौं हामी त्यो मान्यतालाई भत्काउन सिर्जनामा सावधानी अपनाउन आवश्यक देखिन्छ ।
             डि‍. बि. ले निकै लामो समय, श्रम र पैसा समेत खर्चेर "आलाप" नामक जो गीती एल्बम नेपाली संगीतमा भीत्र्याएका छन्, विचारेर ल्याउँदा पहिलो जस्तो पटक्कै लाग्दैन । हुन त पहिलो सबै कमसल हुन्छ भन्ने पनि सत्य कुरा होईन । एल्बमभित्र समेटिएका शब्दहरू शिल्प र शैलीगत हिसाबले उत्कृष्ट लाग्दछ । सृजना मार्फत आफूलाई अमर बनाउने गीतकारको चेष्टा गीतमा समेत अवतरित भएको छ । एल्बम भरिका गीतहरूध्ये "अजम्बरी" शिर्षकको पहिलो नम्बर गीतलाई शब्द, संगीत र स्वरको हिसाबले यो एलबमकै प्रतिनिधि गीतको रूपमा लिन सकिन्छ । त्यसपछी तिनवटा खुड्किला एकै चोटि चढेर "म त कुनै बस्तु भएछु" बोलको ५ नम्बरको गीतमा नपुगी धरै छैन । यो गीतमा प्रयुक्त भएका शब्दहरूबाट उदभेदन भएका विचारहरू दुई धारबाट नियाल्न सकिन्छ । पुरुष शासित समाजबाट परित्यक्त नारिले आफूलाई खेलौनाको रूपमा अनुभुत गर्दाको बिलौना हुनसक्छ यो । अर्को, समाजका जान्ने बाठाहरू, जाली झेलीहरू, राजनितिक नेताहरूबाट एउटा आम मान्छे जसरी भकुन्डिन्छ त्यसैको प्रतिरूप हुनसक्छ यो गीत । झट्ट सुन्दा यो गीत पप फ्लेबरमा बनिएको रहेछ जस्तो लाग्छ तर त्यो भ्रम तत्काल निवारण हुन्छ जब श्रोता अन्तरामा प्रवेस गर्छ । यो गीतमा लासमितको स्वर लिम्बूनीको शिरमा शिरबन्दि जत्तिकै सुहाएको छ । फेरी पछाडी फर्केर "सुवास छरी" बोलको ३ नम्बरको गीतमा केही क्षण घोत्लिन मन लाग्छ । यो गीतले बोकेको भाव अमुर्त छ तर छ अभिब्यक्तिको जादुगरी । डि. बि. को शैली शिल्पको अनुपम नमुना । यो गीत वास्तवमा सुन्नमा जस्तै पढ्नमा पनि आनन्द आउने खालको छ । सुनिता सुब्बाको खारिएको स्वरले यो गीतको वजन केही बढाएको छ । उल्लेखित ३ बाहेक अरु ५ गीतलाई भावार्थ मात्र होईन स्वर र संगीतको हिसाबले समेत एउटै कित्तामा राख्न सकिन्छ । यद्यपी "कल्पनाको सागरमा" बोलको ३ नम्बरको गीतको बारेमा थोरै चर्चा गर्दा स्वरका राजा राजेस पायल राईको संगीतपक्ष अलिक फितलो महसुस हुन्छ । तारा प्रकाश लिम्बू संगीतमा नयाँ नाम जस्तो लाग्छ । नयाँ नाम हुँदैमा नयाँ काम हुन्छ भन्ने कुनै ग्यारेन्टि हुँदैन । आधुनिक गीतको परम्परागत शैलीलाई उनले छोड्न नसकेको आभाष हुन्छ ।
         
          आधुनिक सङगीत संकटको भुमरीमा फसेको समयमा "आलाप" ले खुट्टा टेकेको छ । अब अगाडि बढ्न हिन्दी, पप, रिमिक्स, रिमेक, ईङलिस, लोकगीत आदि ईत्यादि जस्ता बारहरु भत्काउनुपर्ने हुन्छ । जसको निम्ति नेपाली संगीतका श्रोताले आफ्नो मौलिकतामा विश्वाष गर्न सक्नुपर्छ ।

 
          डि. बि. को प्रथम गीति एल्बम "आलाप"ले नेपाली संगीतको दुनियाँमा आफ्नो स्थान बनाउला भन्ने कुरामा शंका नरहला । यधपी समग्रमा "आलाप" परम्पारित नेपाली आधुनिक गीतको कित्तामा उभिनेछ भनेर भन्दा अर्घेलो नहोला भन्ने आशय मात्र हो । डि. बि. लाई "आलाप"को निम्ति बधाईको साथमा सफलताको शूभकामना टक्र्याउँछु ।

          सेवारो आदाङ्वे ।




1 2 3 4 5
please rate this article     Poor
Excellent    

 Visitor's Comments !
there are no comments...

Most recent articles in Review / समिक्षा category

"बलिहाङतङनाम मेरो मानसपटलमा" मेरो विश्लेषण
जानु "काली"को जीवन भोगाईको "अनुभव"
बगैंचा डट कमको श्रृजनशील साहित्य जलयात्राको कुरा
गायक भिषण मुकारुङको
हत्केलाको आगो ताप्दा
स्व. लोकेश बोगटीको गीति एलबम
क्यानभासमा कोरिएका कथाहरु
गुत्थी सुल्झीन्छ की भयवादको ?
अधिकार र नश्लीयताको जिकिरः सङ्गीनको मूर्च्छना
कविता कृति “कुण्ठित मनका चित्कारहरू” एक बिचार
कस्तुरी झैं नयाँघरे
नारी चेतनाले सृजित युद्धको सपाट रुप
“अन्तरमनको चित्र” हङकङको प्रथम गजल संग्रह
कवि आठराईलीको 'कोसेली परदेशबाट'मा स्थानीयताको प्रयोग
प्रतिसमालोचना सिद्धान्तमा पात्रहरूसँग एक साँझ
'अन्तर्मनको चित्र'मा समालोचना र आलोचना दुबै
'यात्रास्पर्श' पाठकीय अनुभूती
जुनी जुनी गुन्जिरहने अन्तर्मनका तरङ्गहरू

    Links
Column / स्तम्भ

    Random Pick
परदेशमा पसिना पोख्दै बन्दुकको शिरानीमा निदाउने केदार सङ्केत हरदम कलमलाई चुम्बन गर्छन् र उद्वेलित मनका सुस्केरा-सुसेली कागजको पानामा उतार्छन् साहित्यको सुवासिलो सिर्जना बनाएर ।उनको यही हुटहुटीको एकदमै ज्वलन्त उदाहरण हो । साहित्य फाँटमा शितल र सौम्य नाम सहित बजारमा आएको यात्रास्पर्शित मनहरूका भोगाइ अनी पाइलाहरूका डोब, 'यात्रास्पर्श' नियात्रा सँगालो उनै द्वारा सम्पादित......

    Statistics
Total Articles
670
Total Authors
231
Total Views
595824
Total Categories
15

  More Links

Srijanshil Sahitya Samaj Hong Kong, Online Literature Collection of all Genre ...
Copyright 2020 © www.literature.bagaicha.com